Czym jest gorączka
Prawidłowa temperatura ciała jest inna u każdego człowieka i zmienia się w ciągu dnia. Za gorączkę uznaje się zwykle 38°C lub więcej.
Gorączka najczęściej nie jest oznaką niczego poważnego – zwykle to po prostu odpowiedź organizmu walczącego z infekcją, na przykład przeziębieniem albo grypą. Sygnałem czegoś poważniejszego bywa dopiero temperatura bardzo wysoka albo taka, która nie chce spaść.
Jak rozpoznać
Gorączkę można podejrzewać, gdy:
- klatka piersiowa lub plecy są w dotyku cieplejsze niż zwykle,
- pojawia się uczucie gorąca albo zimna, dreszcze, pocenie się,
- skóra jest ciepła i zaczerwieniona – na ciemnej karnacji bywa to trudniejsze do dostrzeżenia,
- termometr pokazuje 38°C lub więcej.
Warto pamiętać, że uczucie gorąca, zimna lub dreszczy może oznaczać gorączkę nawet wtedy, gdy termometr pokazuje mniej niż 38°C.
Jak zmierzyć temperaturę
Termometr nie jest konieczny, ale jeśli go używasz, warto robić to poprawnie. Termometrem elektronicznym mierzy się temperaturę:
- Umyj końcówkę zimną wodą z mydłem i opłucz.
- Włącz termometr.
- Umieść końcówkę pod językiem, w tylnej części jamy ustnej.
- Zamknij wargi wokół termometru.
- Odczekaj do sygnału dźwiękowego lub świetlnego.
- Wyjmij termometr i odczytaj wynik.
Termometru elektronicznego można też użyć pod pachą – trzeba wtedy trzymać ramię ściśle przy ciele aż do sygnału.
Czego nie używać:
- termometrów szklanych, bo bywają niebezpieczne,
- pasków naklejanych na czoło, bo nie są dokładne.
Co pomaga przy gorączce
U osoby dorosłej postępowanie jest proste:
- odpoczywaj,
- pij dużo płynów, najlepiej wody – nawodnienie sprawdzisz po kolorze moczu, powinien być jasnożółty i przejrzysty,
- przyjmij paracetamol albo ibuprofen, jeśli źle się czujesz.
Do czasu ustąpienia gorączki warto zostać w domu i ograniczyć kontakt z innymi osobami.
Zwróć uwagę na sformułowanie „jeśli źle się czujesz”. Gorączki nie trzeba zbijać za wszelką cenę – lek przyjmuje się dla samopoczucia, a nie po to, żeby sprowadzić termometr do konkretnej wartości.
Kiedy do lekarza
Pilnej porady wymaga sytuacja, w której gorączkę leczysz w domu, ale nie ustępuje ona albo się nasila.
U dziecka próg jest wyraźnie niższy. Skontaktuj się z lekarzem bez czekania, jeśli dziecko:
- ma mniej niż 3 miesiące i temperaturę 38°C lub wyższą,
- ma od 3 do 6 miesięcy i temperaturę 39°C lub wyższą,
- ma gorączkę i jednocześnie inne objawy choroby, na przykład wysypkę,
- gorączkuje 5 dni lub dłużej,
- nie chce jeść albo zachowuje się inaczej niż zwykle i cię to niepokoi,
- ma objawy odwodnienia – mało zmoczone pieluchy, zapadnięte oczy, brak łez podczas płaczu.
Natychmiastowej pomocy wymaga gorączka, której u dziecka towarzyszy:
- sztywność karku,
- wysypka, która nie blednie pod naciskiem szkła,
- nadwrażliwość na światło,
- pierwszy w życiu napad drgawek gorączkowych,
- nietypowo zimne dłonie i stopy,
- zmiana zabarwienia skóry – siny, szary, bledszy niż zwykle lub plamisty odcień skóry albo sine, szare lub bledsze usta i język,
- senność, z której trudno je wybudzić,
- skrajne pobudzenie, nieustający płacz albo splątanie,
- trudności z oddychaniem – chrząkanie, zaciąganie skóry pod żebrami, duszność albo bardzo szybki oddech,
- brak reakcji takich jak zwykle, brak zainteresowania jedzeniem albo codziennymi czynnościami.
Gorączka u dziecka
Gorączka jest bardzo częsta u małych dzieci, a temperatura zwykle wraca do normy w ciągu 1–4 dni. W większości przypadków dzieckiem można zaopiekować się w domu.
Jak zmierzyć temperaturę dziecku
Temperaturę mierzy się pod pachą: umieść termometr w górnej części pachy, delikatnie przyciśnij ramię dziecka do ciała i przytrzymaj tak długo, jak podaje instrukcja termometru. Jeśli dziecko dopiero co się kąpało albo było owinięte kocem, wynik może być przez chwilę wyższy – odczekaj kilka minut i zmierz ponownie.
Co robić
- podawaj dużo płynów; niemowlę karmione piersią karm jak dotychczas,
- obserwuj, czy nie pojawiają się objawy odwodnienia,
- podaj jedzenie, jeśli dziecko ma na nie ochotę,
- sprawdzaj stan dziecka regularnie, także w nocy,
- zostań z nim w domu,
- podaj paracetamol albo ibuprofen, jeśli dziecko jest niespokojne lub cierpiące – wcześniej sprawdź w ulotce, czy preparat jest dla niego odpowiedni, albo zapytaj farmaceutę,
- poproś o poradę, jeśli się niepokoisz albo jeśli lek nie pomaga.
Czego nie robić
- Nie rozbieraj dziecka ani nie zmywaj go wodą, żeby je schłodzić – podwyższona temperatura jest naturalną i korzystną reakcją na zakażenie.
- Nie otulaj go nadmiernie ubraniem ani pościelą.
- Nie podawaj kwasu acetylosalicylowego dzieciom poniżej 16. roku życia.
- Nie podawaj paracetamolu i ibuprofenu naprzemiennie, chyba że zaleci to lekarz lub pielęgniarka.
- Nie podawaj paracetamolu dziecku poniżej 2. miesiąca życia.
- Nie podawaj ibuprofenu dziecku poniżej 3. miesiąca życia, o masie ciała poniżej 5 kg, chorującemu na ospę wietrzną ani odwodnionemu.
- Nie podawaj ibuprofenu dziecku chorującemu na astmę, jeśli nie zalecił tego lekarz.
Skąd bierze się gorączka u dziecka
To naturalna odpowiedź organizmu na zwalczanie zakażeń, takich jak kaszel i przeziębienie. Przyczyną bywają typowe choroby wieku dziecięcego, na przykład ospa wietrzna i zapalenie migdałków, a także szczepienia.
Paracetamol przy gorączce
Paracetamol obniża temperaturę i łagodzi towarzyszące gorączce bóle. Obowiązują przy nim dwie zasady dotyczące czasu i dawki.
U dorosłych – na przykład przy Apapie w tabletkach 500 mg – maksymalnie 4 g na dobę, z odstępem co najmniej 4 godzin między dawkami i nie częściej niż 4 razy na dobę. Bez konsultacji z lekarzem nie stosuje się go dłużej niż 3 dni przy gorączce.
U dzieci dawkę ustala się według masy ciała, a nie wieku:
- pojedyncza dawka to zwykle 10–15 mg na kilogram masy ciała,
- można ją powtarzać nie częściej niż co 4–6 godzin,
- nie więcej niż 4 razy na dobę, czyli maksymalnie 60 mg/kg na dobę,
- bez konsultacji z lekarzem nie dłużej niż 3 dni.
Stosowanie u dziecka poniżej 2. roku życia powinien zlecić lekarz. Dla najmłodszych paracetamol dostępny jest w postaci zawiesiny doustnej lub czopków, co pozwala dobrać dawkę do masy ciała – tabletki bywają przeznaczone wyłącznie dla starszych dzieci i dorosłych.
Ponieważ różne zawiesiny mają różne stężenia paracetamolu, decyduje tabela dawkowania z ulotki konkretnego opakowania, a nie ogólne wartości podane na tej stronie.
