Czym jest grypa
Grypa to ostra infekcja układu oddechowego wywołana wirusami grypy. Występuje we wszystkich częściach świata, a większość chorych zdrowieje bez leczenia. U części osób potrafi jednak przebiegać ciężko.
Typy wirusa
Wyróżnia się cztery typy wirusa grypy: A, B, C i D. Różnią się znaczeniem dla człowieka:
- typ A – wywołuje sezonowe epidemie i dzieli się na podtypy według białek na powierzchni wirusa. Wśród ludzi krążą obecnie podtypy A(H1N1) i A(H3N2). To jedyny typ, który wywoływał dotąd pandemie,
- typ B – również wywołuje sezonowe epidemie; dzieli się na linie B/Yamagata i B/Victoria,
- typ C – wykrywany rzadziej, wywołuje zwykle łagodne zakażenia i nie ma znaczenia dla zdrowia publicznego,
- typ D – dotyczy głównie bydła i nie wiadomo, by zakażał ludzi.
Jak się przenosi i kiedy choruje się najczęściej
Wirus rozprzestrzenia się łatwo, gdy chory kaszle lub kicha, a także przez ręce zanieczyszczone wirusem.
W klimacie umiarkowanym epidemie sezonowe występują głównie zimą. W regionach tropikalnych grypa może pojawiać się przez cały rok, w postaci bardziej nieregularnych ognisk zachorowań.
Od zakażenia do wystąpienia objawów mija zwykle około 2 dni, choć okres ten waha się od 1 do 4 dni.
Skala zachorowań
- rocznie notuje się około miliarda przypadków grypy sezonowej, w tym 3–5 milionów przypadków o ciężkim przebiegu,
- grypa odpowiada za 290–650 tysięcy zgonów z przyczyn oddechowych rocznie,
- w krajach uprzemysłowionych większość zgonów związanych z grypą dotyczy osób po 65. roku życia.
Objawy grypy
Objawy pojawiają się bardzo szybko i obejmują:
- nagłą wysoką gorączkę,
- bóle całego ciała, w tym bóle mięśni,
- uczucie zmęczenia lub wyczerpania,
- suchy kaszel,
- ból gardła,
- ból głowy,
- trudności ze snem,
- brak apetytu,
- biegunkę, ból brzucha, nudności i wymioty – rzadsze u dorosłych.
U dzieci objawy są podobne, ale dodatkowo mogą wystąpić ból ucha, bolesność oczu i powiększone węzły chłonne, a dziecko bywa mniej aktywne niż zwykle.
Grypa a przeziębienie
Objawy obu chorób są podobne, ale grypa ma zwykle cięższy przebieg. Więcej znajdziesz na stronie przeziębienia:
| Grypa | Przeziębienie | |
|---|---|---|
| Początek | nagły, w ciągu kilku godzin | stopniowy |
| Zasięg objawów | więcej niż nos i gardło | głównie nos i gardło |
| Samopoczucie | wyczerpanie uniemożliwiające normalne funkcjonowanie | złe samopoczucie, ale zwykle da się funkcjonować |
Leczenie grypy
Postępowanie przy niepowikłanej grypie polega na łagodzeniu objawów.
Co robić przy łagodnym przebiegu
- zostań w domu, żeby nie zakażać innych,
- odpoczywaj i śpij,
- pij dużo płynów – nawodnienie sprawdzisz po kolorze moczu, powinien być jasnożółty albo przezroczysty,
- przyjmij lek przeciwgorączkowy i przeciwbólowy – paracetamol albo ibuprofen obniżają temperaturę oraz łagodzą bóle. Zawiera je między innymi Apap. Dziecku podaje się je wtedy, gdy jest niespokojne albo źle się czuje; wcześniej trzeba sprawdzić w ulotce, czy preparat jest dla niego odpowiedni,
- zgłoś się po pomoc, jeśli objawy się nasilają.
O wyborze preparatu łagodzącego objawy można poradzić się farmaceuty.
Czego nie robić
- Nie podawaj kwasu acetylosalicylowego (aspiryny) dzieciom poniżej 16. roku życia.
- Nie łącz paracetamolu z preparatami na grypę, które również go zawierają – łatwo wtedy przekroczyć zalecaną dawkę. Dotyczy to preparatów złożonych, na przykład Apapu Extra.
- Nie licz na antybiotyk: antybiotyki nie działają na infekcje wirusowe, więc przy grypie nie złagodzą objawów ani nie przyspieszą powrotu do zdrowia.
Leczenie przeciwwirusowe
Osoby z grupy wysokiego ryzyka albo z ciężkimi objawami powinny otrzymać leki przeciwwirusowe jak najszybciej. Dotyczy to kobiet w ciąży, dzieci poniżej 59. miesiąca życia, osób po 65. roku życia, osób z chorobami przewlekłymi, w trakcie chemioterapii oraz z obniżoną odpornością wskutek zakażenia HIV lub innych schorzeń. O zastosowaniu takiego leczenia decyduje lekarz.
Kiedy do lekarza
Pilnej porady lekarskiej potrzebują osoby, u których wystąpiły objawy grypy i które jednocześnie:
- mają 65 lat lub więcej,
- są w ciąży albo niedawno urodziły,
- mają chorobę przewlekłą – na przykład cukrzycę albo chorobę serca, płuc, wątroby, nerek, mózgu lub nerwów,
- mają osłabioną odporność, na przykład w trakcie chemioterapii albo przy zakażeniu HIV,
- czują się bardzo źle.
Dotyczy to również rodziców zaniepokojonych objawami u niemowlęcia lub dziecka. Niezależnie od grupy wiekowej pomocy trzeba szukać wtedy, gdy objawy zamiast ustępować wyraźnie się nasilają.
Kto choruje ciężej
Zachorować może każdy, ale hospitalizacje i zgony z powodu grypy dotyczą głównie grup podwyższonego ryzyka. Cięższy przebieg i powikłania częściej występują u:
- kobiet w ciąży,
- dzieci poniżej 5. roku życia,
- osób starszych,
- osób z chorobami przewlekłymi – serca, płuc, nerek, wątroby, chorobami metabolicznymi, hematologicznymi oraz zaburzeniami neurorozwojowymi,
- osób z obniżoną odpornością, na przykład przy zakażeniu HIV albo w trakcie leczenia immunosupresyjnego lub chemioterapii.
Profilaktyka
Coroczne szczepienie
Szczepienie jest najskuteczniejszą metodą zapobiegania grypie. Bezpieczne i skuteczne szczepionki stosuje się od ponad 60 lat.
Odporność po szczepieniu z czasem zanika, dlatego zaleca się szczepienie co roku. Skład szczepionek jest rutynowo aktualizowany tak, aby odpowiadał wirusom aktualnie krążącym – rekomendacje ustala się dwa razy w roku, osobno dla sezonu na półkuli północnej i południowej.
Coroczne szczepienie zaleca się przede wszystkim:
- kobietom w ciąży,
- dzieciom od 6. miesiąca do 5. roku życia,
- osobom po 65. roku życia,
- osobom z chorobami przewlekłymi,
- pracownikom ochrony zdrowia.
U osób starszych szczepionka bywa mniej skuteczna, ale łagodzi przebieg choroby i zmniejsza ryzyko powikłań oraz zgonu.
Codzienne nawyki
Poza szczepieniem ryzyko zakażenia zmniejszają:
- regularne mycie i osuszanie rąk,
- zasłanianie ust i nosa podczas kaszlu i kichania oraz prawidłowe wyrzucanie chusteczek,
- pozostanie w domu w czasie choroby,
- unikanie bliskiego kontaktu z osobami chorymi,
- unikanie dotykania oczu, nosa i ust.
