Czy to antybiotyk? Leki, które myli się z antybiotykami

Octeangin, Furagina, metronidazol – czy to antybiotyki

Antybiotyki służą do leczenia albo zapobiegania niektórym zakażeniom bakteryjnym: zabijają bakterie lub powstrzymują ich rozprzestrzenianie. Tak definiuje je NHS i to jest jedyne kryterium, które warto przyłożyć do nieznanego leku. Poniżej odpowiedź dla pięciu leków, o które pytamy najczęściej – zawsze według ich charakterystyki produktu leczniczego.

Octeangin – antyseptyk, nie antybiotyk

Oktenidyna, substancja czynna Octeanginu, to środek antyseptyczny. Charakterystyka zalicza lek do środków antyseptycznych stosowanych w chorobach gardła (kod ATC R02AA21). Działa miejscowo na bakterie, wirusy otoczkowe i grzyby. Ulotka przewiduje krótkotrwałe leczenie uzupełniające zapalenia jamy ustnej i gardła u osób od 12 lat. Jeśli po 4 dniach nie ma poprawy, należy zwrócić się do lekarza. Więcej o bólu gardła.

Furagina – lek przeciwbakteryjny z grupy nitrofuranów

Furazydyna, czyli furagina, to pochodna nitrofuranu, która działa bakteriostatycznie. Jej kod ATC J01XE03 należy do grupy leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego – tej samej co antybiotyki. Ulotka Furaginum Hasco wskazuje ostre i nawracające niepowikłane zakażenia dolnych dróg moczowych u osób powyżej 15 lat. Charakterystyka zaleca unikać alkoholu w trakcie leczenia.

Część tabletek z furazydyną ma w rejestrze kategorię OTC (m.in. Furaginum Hasco i Dafurag max), a zawiesiny doustne – Rp. Co jeszcze działa na bakterie bez recepty, opisujemy w artykule antybiotyk bez recepty.

Metronidazol – działa na bakterie i pierwotniaki

Ulotka określa metronidazol jako lek przeciwpierwotniakowy i przeciwbakteryjny. Leczy zakażenia bakteriami beztlenowymi oraz pierwotniakami, takimi jak rzęsistek i lamblie. Tabletki mają kod P01AB01 (leki przeciw pierwotniakom), a roztwór do infuzji – J01XD01, czyli kod leków przeciwbakteryjnych do stosowania wewnętrznego. Globulki trafiają do grupy G01. Wszystkie postacie są wydawane na receptę albo stosowane w szpitalu.

Nalgesin Forte – lek przeciwbólowy i przeciwzapalny

Nalgesin Forte zawiera naproksen, niesteroidowy lek przeciwzapalny (kod ATC M01AE02). Według ulotki uśmierza ból, zmniejsza stan zapalny i gorączkę przez hamowanie syntezy prostaglandyn. Słowo „przeciwzapalny” nie oznacza działania na bakterie. Nalgesin Forte 550 mg jest na receptę, a Nalgesin Mini 220 mg – bez recepty.

Neosine Duo – lek przeciwwirusowy

Neosine Duo łączy inozyny pranobeks z cynkiem. Charakterystyka zalicza go do leków przeciwwirusowych do stosowania ogólnego. Wskazania obejmują wspomagające leczenie nawracających infekcji górnych dróg oddechowych u osób o obniżonej odporności oraz opryszczkę warg i skóry twarzy. Neosine Duo ma kategorię Rp, a Neosine, Neosine forte i Neosine Plus – OTC.

Leki, które działają na bakterie

Wszystkie poniższe preparaty mają w charakterystyce działanie przeciwbakteryjne. Kategoria dostępności według Rejestru Produktów Leczniczych.

Pierwsze pięć działa ogólnie, pozostałe miejscowo – w oku, uchu albo pochwie. Czy potrzebny jest antybiotyk i który, decyduje lekarz, dlatego nie podajemy dawkowania tych leków.

Leki, które antybiotykami nie są

Nystatyna – antybiotyk, który nie działa na bakterie

Charakterystyka opisuje nystatynę jako antybiotyk polienowy wytwarzany przez Streptomyces noursei, o działaniu przeciwgrzybiczym. Stosuje się ją w grzybicach przewodu pokarmowego, także profilaktycznie u osób leczonych dużymi dawkami antybiotyków. O tym, skąd bierze się taka grzybica, piszemy w artykule grzybica po antybiotyku, a leki działające na grzyby zebraliśmy w grupie leków przeciwgrzybiczych.

WHO zalicza antybiotyki do szerszej rodziny leków przeciwdrobnoustrojowych, obok leków przeciwwirusowych, przeciwgrzybiczych i przeciwpasożytniczych. W charakterystykach widać też trzy różne słowa: antybiotyk (nystatyna, neomycyna), chemioterapeutyk (norfloksacyna, ofloksacyna, nitroksolina) i antyseptyk (oktenidyna).

Jak sprawdzić, czy lek jest antybiotykiem

1. Ulotka, punkt 1 – „Co to jest lek … i w jakim celu się go stosuje”. Szukaj słów „przeciwbakteryjny”, „antybiotyk” albo nazw bakterii. Ulotka Heviranu mówi wprost: „lek przeciwwirusowy”.
2. Charakterystyka, punkt 5.1 – grupa farmakoterapeutyczna i kod ATC. Kod zaczynający się od J01 oznacza leki przeciwbakteryjne do stosowania ogólnego. Sama litera J nie wystarcza: J02 to leki przeciwgrzybicze, a J05 przeciwwirusowe.
3. Rejestr Produktów Leczniczych – przy każdym leku są aktualne charakterystyka i ulotka. Jak czytać charakterystykę, wyjaśniamy w artykule o ChPL.
4. Farmaceuta – w aptece można zapytać przy każdym zakupie.

Na jakie infekcje działa antybiotyk i czego nie leczy

Według NHS antybiotyki nie działają na infekcje wirusowe – przeziębienie, grypę i większość przypadków kaszlu. Wiele łagodnych zakażeń bakteryjnych mija samo. Antybiotyk przestał też być rutyną przy zakażeniach dolnych dróg oddechowych, zapaleniu ucha u dzieci i bólu gardła. Lekarz przepisuje go, gdy zakażenie bakteryjne raczej nie minie samo, ciągnęłoby się zbyt długo, grozi powikłaniami albo może zarazić innych.

Antybiotyki nie działają na wirusy, dlatego na grypę przepisuje się lek przeciwwirusowy, jak Tamivil. Szerzej w artykule dlaczego antybiotyk nie działa na przeziębienie.

Gdy lek okaże się antybiotykiem

Antybiotyk przyjmuje się zgodnie z ulotką albo zaleceniem lekarza. NHS wymienia najczęstsze skutki uboczne: biegunkę i nudności, zwykle łagodne i mijające po zakończeniu leczenia. Rzadziej pojawia się reakcja alergiczna, zwłaszcza na penicyliny i cefalosporyny: swędząca pokrzywka, kaszel, świszczący oddech. Duszność, obrzęk ust, języka lub gardła oznaczają stan wymagający natychmiastowej pomocy.

Fluorochinolony, do których należy norfloksacyna, w bardzo rzadkich przypadkach dają trwałe skutki uboczne ze strony stawów, mięśni i układu nerwowego. Ból ścięgna lub mrowienie to według NHS powód, by przerwać leczenie i zgłosić się do lekarza.

Więcej w artykułach:

• po jakim czasie działa antybiotyk,
• antybiotyk a alkohol,
• czy można przerwać antybiotyk,
• biegunka po antybiotyku,
• wysypka po antybiotyku.