Czym jest ból głowy
Większość bólów głowy mija sama i nie jest oznaką poważnej choroby. Pojedynczy ból może trwać pół godziny, kilka godzin, a czasem kilka dni.
Międzynarodowa klasyfikacja bólów głowy ICHD-3, którą posługują się lekarze na całym świecie, dzieli je na dwie zasadnicze grupy:
- ból pierwotny – sam w sobie jest chorobą, a nie objawem czegoś innego; należą tu napięciowy ból głowy, migrena i ból klasterowy,
- ból wtórny – jest objawem innej choroby albo stanu, na przykład infekcji czy urazu głowy.
Rodzaje bólu głowy
Napięciowy ból głowy
Najczęstsza postać bólu głowy. Napad trwa od 30 minut do 7 dni i ma co najmniej dwie z czterech cech:
- obejmuje obie strony głowy,
- ma charakter uciskowy albo ściskający, a nie pulsujący,
- jest łagodny lub umiarkowany,
- nie nasila się przy zwykłej aktywności, takiej jak chodzenie czy wchodzenie po schodach.
Nie towarzyszą mu nudności ani wymioty, a nadwrażliwość może dotyczyć albo światła, albo dźwięku – nie obu naraz.
Migrena
Migrena to osobna, dobrze opisana choroba, która wymaga innego postępowania niż zwykły ból głowy. Poświęciliśmy jej oddzielną stronę – znajdziesz tam objawy zapowiadające napad, aurę, wyzwalacze i leczenie.
Ból klasterowy
Rzadszy, ale bardzo dotkliwy. To silny lub bardzo silny ból jednostronny, umiejscowiony w okolicy oczodołu, nad oczodołem albo w skroni, trwający bez leczenia od 15 do 180 minut.
Towarzyszy mu przynajmniej jedno z poniższych po tej samej stronie – albo uczucie niepokoju i pobudzenia:
- zaczerwienienie oka lub łzawienie,
- zatkany nos albo wyciek z nosa,
- obrzęk powieki,
- pocenie się czoła i twarzy,
- zwężenie źrenicy albo opadanie powieki.
Napady występują z częstością od jednego co drugi dzień do ośmiu na dobę, w seriach trwających tygodnie lub miesiące, oddzielonych okresami remisji.
Co wywołuje ból głowy
Do częstych przyczyn należą:
- przeziębienie albo grypa,
- stres,
- picie zbyt dużej ilości alkoholu,
- zła postawa ciała,
- problemy ze wzrokiem,
- nieregularne posiłki,
- niedostateczne nawodnienie,
- przyjmowanie zbyt wielu leków przeciwbólowych,
- miesiączka albo menopauza – tak zwany hormonalny ból głowy.
Silny ból głowy bywa spowodowany migreną lub bólem klasterowym.
Jeśli bóle się powtarzają, pomocne bywa prowadzenie dzienniczka bólu głowy – pozwala wychwycić, co je wyzwala.
Ból głowy a nadciśnienie
Wbrew powszechnemu przekonaniu wysokie ciśnienie zwykle nie daje żadnych objawów – właśnie dlatego wiele osób nie wie, że je ma. Bólu głowy nie da się więc traktować jako sygnału ostrzegawczego nadciśnienia.
Ciśnienie warto po prostu zmierzyć w aptece albo u lekarza, zwłaszcza jeśli masz 40 lat lub więcej i nie było sprawdzane od ponad pięciu lat.
Kiedy do lekarza
Umów wizytę, gdy
- domowe sposoby nie pomagają, a ból nie ustępuje albo się nasila,
- bóle głowy powtarzają się regularnie.
Pilnie, gdy
- ból jest wywoływany albo nasilany przez kaszel, kichanie, schylanie się lub wysiłek,
- bólowi towarzyszą wymioty,
- pojawiają się zaburzenia widzenia albo inne dolegliwości ze strony oczu,
- występuje ból szczęki przy jedzeniu albo bolesna, tkliwa skóra głowy,
- ból głowy u dziecka narasta albo budzi je w nocy,
- pojawiają się inne objawy, które cię niepokoją.
Natychmiast, gdy
Ból głowy u dorosłego albo dziecka i jednocześnie:
- drgawki,
- drętwienie albo osłabienie ciała lub twarzy,
- ból zaczął się nagle i jest skrajnie silny,
- uraz głowy przebyty w ciągu ostatnich 3 miesięcy, na przykład przy upadku lub wypadku,
- trudności z mówieniem, utrzymaniem równowagi, chodzeniem lub zapamiętywaniem,
- senność albo splątanie,
- utrata widzenia,
- wysypka, która nie blednie pod naciskiem szkła,
- bardzo wysoka temperatura, sztywność karku albo dokuczliwe jasne światło.
W takiej sytuacji nie prowadź samochodu samodzielnie – poproś kogoś o transport albo wezwij pogotowie. Zabierz ze sobą przyjmowane leki.
Co pomaga na ból głowy
Domowe sposoby
- pij dużo wody,
- odpocznij, zwłaszcza jeśli masz też przeziębienie albo grypę,
- spróbuj się rozluźnić – stres nasila ból głowy,
- zostań w domu, jeśli masz wysoką temperaturę albo nie czujesz się na siłach wykonywać codziennych czynności.
Czego lepiej nie robić:
- nie opuszczaj posiłków, nawet jeśli nie masz apetytu,
- nie przesypiaj więcej niż zwykle – to może nasilić ból,
- nie męcz długo wzroku, na przykład patrzeniem w ekran,
- nie pij alkoholu.
Leki dostępne bez recepty
Doraźnie stosuje się paracetamol – zawiera go między innymi Apap – albo ibuprofen.
Warto przy tym pamiętać, że przyjmowanie zbyt wielu leków przeciwbólowych samo bywa przyczyną bólu głowy. Jeśli ból wraca mimo kolejnych dawek, zamiast je zwiększać, lepiej skonsultować się z lekarzem.
Ból głowy u dziecka i w ciąży
U dziecka
Pilnej porady wymaga ból głowy u dziecka, który narasta albo budzi je w nocy, a także ból z wymiotami, z zaburzeniami widzenia lub dolegliwościami ze strony oczu oraz ból nasilany kaszlem, kichaniem, schylaniem się czy wysiłkiem. To samo dotyczy każdego innego objawu, który niepokoi rodzica.
Objawy wymagające natychmiastowej pomocy są u dzieci takie same jak u dorosłych – wymieniliśmy je wyżej.
W ciąży
W ciąży, przy karmieniu piersią i przy staraniach o dziecko żaden lek nie powinien być przyjmowany bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
Paracetamol można stosować w ciąży, jeśli jest to konieczne – w możliwie najmniejszej dawce skutecznie łagodzącej ból i przez możliwie najkrótszy czas. Gdy ból nie ustępuje albo potrzebne staje się częstsze przyjmowanie leku, trzeba skonsultować się z lekarzem.
Z ibuprofenem jest inaczej:
- w ostatnich 3 miesiącach ciąży nie wolno go przyjmować – może zaszkodzić nienarodzonemu dziecku i powodować komplikacje podczas porodu,
- w ciągu pierwszych 6 miesięcy stosuje się go tylko wtedy, gdy lekarz uzna to za bezwzględnie konieczne – wówczas w jak najmniejszej dawce i przez najkrótszy czas,
- od 20. tygodnia ciąży przyjmowany dłużej niż kilka dni może zaburzać czynność nerek dziecka albo zwężać przewód tętniczy w jego sercu; przy dłuższym leczeniu lekarz może zalecić dodatkowe monitorowanie.
