Jakie szczepienia są zalecane w ciąży
Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok ma osobną część o szczepieniach zalecanych kobietom w ciąży. Wymienia w niej cztery szczepienia. Kolejność w tabeli odpowiada programowi, a nie ważności:
| Szczepienie przeciw | Kiedy w ciąży | Odpłatność dla kobiety w ciąży |
|---|---|---|
| COVID-19 | przez cały okres ciąży | bezpłatnie |
| grypie | przez cały okres ciąży | bezpłatnie (Influvac, Vaxigrip) |
| RSV | Abrysvo: 24.–36. tydzień | bezpłatnie na receptę |
| błonicy, tężcowi, krztuścowi (Tdap) | po ukończeniu 27. do 36. tygodnia | bezpłatnie w POZ |
Wszystkie cztery to szczepionki inaktywowane, rekombinowane albo mRNA – żadna nie zawiera żywego drobnoustroju. Bezpłatne szczepienia kobiet w ciąży wykonują przychodnie POZ, apteki i oddziały szpitalne w czasie hospitalizacji. Wyjątkiem jest szczepionka przeciw krztuścowi: tej apteka nie podaje.
Szczepienie na krztusiec w ciąży – kiedy i jaką szczepionką
Krztusiec jest groźny przede wszystkim dla niemowląt. Według NIZP-PZH ponad 80% hospitalizacji z jego powodu dotyczy dzieci do 6. miesiąca życia, a śmiertelność wśród niemowląt poniżej 2 miesięcy szacuje się na 1%. Dziecko dostaje pierwszą dawkę szczepionki w 2. miesiącu życia, a pełną odporność buduje dopiero po kolejnych.
W którym tygodniu ciąży
Szczepienie wykonuje się w jednej dawce po ukończeniu 27. do 36. tygodnia ciąży. Gdy ciąża jest zagrożona przedwczesnym porodem, można je przeprowadzić po ukończeniu 20. tygodnia – wtedy na szczepienie kieruje lekarz prowadzący ciążę. Szczepienie powtarza się w każdej ciąży, niezależnie od wcześniejszych dawek. Nie warto odkładać go na ostatnie dni: według charakterystyki Boostrix szczepienie w ciągu dwóch tygodni przed porodem może słabiej chronić niemowlę.
Jaka szczepionka
Kobiecie w ciąży podaje się szczepionkę Tdap – przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi ze zmniejszoną zawartością komponentów błonicy i krztuśca – albo jej odmianę z dodatkiem składnika przeciw polio. W Polsce są to Adacel oraz Boostrix i Boostrix Polio. Charakterystyki obu preparatów dopuszczają podanie w drugim i trzecim trymestrze ciąży.
Czy szczepienie jest bezpłatne i gdzie się zaszczepić
Tak. Od 15 października 2024 roku zakup szczepionek finansuje Minister Zdrowia, a usługę – Narodowy Fundusz Zdrowia. Szczepionkę zapewnia przychodnia POZ, do której złożyło się deklarację, więc nie jest potrzebna recepta ani skierowanie. Kwalifikację prowadzi lekarz POZ.
Szczepienie przeciw RSV w ciąży
Syncytialny wirus oddechowy, czyli RSV, jest jedną z głównych przyczyn ostrych infekcji dróg oddechowych u małych dzieci. Według NIZP-PZH zakaża 60–70% niemowląt w pierwszym roku życia, a 2–3% wymaga hospitalizacji. Może wywołać zapalenie oskrzelików i płuc, a na samo zakażenie nie ma leku – leczy się objawy.
Kiedy się zaszczepić
Szczepienie wykonuje się szczepionką Abrysvo, w jednej dawce. Charakterystyka produktu wskazuje okres od 24. do 36. tygodnia ciąży, a eksperci towarzystw naukowych zalecają optymalnie 32.–36. tydzień ze względu na korzyść i najlepiej poznany profil bezpieczeństwa. Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok mówi o okresie po ukończeniu 27. do 36. tygodnia.
Liczy się też pora roku. Sezon RSV trwa w Polsce zwykle od października lub listopada do kwietnia lub maja, a szczepienie najlepiej wykonać 1–2 miesiące przed jego początkiem i nie później niż 2–3 miesiące przed końcem.
Czy szczepionka przeciw RSV jest refundowana
Tak. Na liście leków refundowanych obowiązującej od 1 października 2026 roku Abrysvo figuruje w wykazie leków bezpłatnych dla kobiet w ciąży. Cena detaliczna to 817,72 zł, ale kobieta w ciąży nie dopłaca nic. Potrzebna jest recepta, a szczepionkę można przyjąć w POZ albo w aptece prowadzącej szczepienia.
Jaka przerwa między szczepieniem na krztusiec a RSV
Program Szczepień Ochronnych zaleca co najmniej 2 tygodnie odstępu między szczepionką Tdap a szczepionką przeciw RSV. Ten sam odstęp wskazuje charakterystyka Abrysvo. W badaniu, w którym obie szczepionki podano jednocześnie kobietom niebędącym w ciąży, odpowiedź na składnik krztuścowy była słabsza niż przy podaniu osobnym – choć znaczenie kliniczne tej różnicy jest nieznane.
Szczepionki przeciw grypie i COVID-19 nie wymagają odstępu – Abrysvo można podać razem z nimi, w dwa różne miejsca.
Szczepienie na grypę w ciąży – kiedy
Ciąża zwiększa ryzyko ciężkiego przebiegu grypy. Według NIZP-PZH ryzyko hospitalizacji z jej powodu jest u ciężarnej bez dodatkowych czynników ryzyka 3,5-krotnie większe niż u kobiety niebędącej w ciąży, a w III trymestrze – 5-krotnie. Niemowlęta urodzone przez zaszczepione matki mają o 70% niższe ryzyko grypy i o 80% niższe ryzyko hospitalizacji z jej powodu.
Szczepionkę przeciw grypie można podać w dowolnym trymestrze ciąży. Termin dyktuje sezon: najlepiej zaszczepić się przed szczytem zachorowań, który przypada między styczniem a marcem, czyli od września do listopada. Influvac i Vaxigrip są dla kobiet w ciąży bezpłatne. Zasady sezonu 2026/2027 opisuje artykuł o szczepionce na grypę, a samą chorobę – strona o grypie.
Szczepienie przeciw COVID-19 w ciąży
Komunikat Ministra Zdrowia na sezon 2026/2027 wskazuje kobiety w ciąży jako grupę, dla której szczepienie jest szczególnie wskazane – ze względu na mniejsze ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19 u niemowląt. Szczepionkę można podać w każdym trymestrze, a według NIZP-PZH szczepienie w II lub III trymestrze może wzmocnić bierną ochronę dziecka.
Szczepienie jest bezpłatne i nie wymaga recepty ani skierowania. Program Szczepień Ochronnych rekomenduje podanie szczepionek przeciw COVID-19 i grypie na jednej wizycie. Szczegóły sezonu opisuje artykuł o szczepieniu przeciw COVID-19.
Czy szczepienia w ciąży są bezpieczne
NIZP-PZH określa wszystkie cztery szczepienia jako bezpieczne dla kobiety w ciąży i dla płodu. Dane pochodzą z badań klinicznych, kampanii szczepień i systemów nadzoru nad niepożądanymi odczynami poszczepiennymi:
- grypa – w grupie 9 tys. kobiet nie wykazano związku szczepienia w I trymestrze z wadami rozwojowymi, a badania wykluczyły związek z poronieniem,
- krztusiec – w Wielkiej Brytanii wśród ponad 20 tys. kobiet zaszczepionych w III trymestrze nie obserwowano więcej poronień ani innych niekorzystnych zdarzeń,
- RSV – dane od ponad 4 tys. zaszczepionych wskazują, że Abrysvo nie wywołuje wad rozwojowych i nie szkodzi płodowi ani noworodkowi,
- COVID-19 – metaanaliza z 2024 roku obejmująca 1,8 mln kobiet nie wykazała zwiększonego ryzyka dla matki, płodu ani niemowlęcia.
W badaniu klinicznym Abrysvo przedwczesny poród wystąpił u 6% kobiet zaszczepionych i 5% w grupie placebo – charakterystyka podaje te dane wśród ocenianych punktów końcowych. W australijskim systemie nadzoru 94% kobiet zaszczepionych w ciąży przeciw krztuścowi nie zgłosiło żadnego odczynu, a pozostałe zgłaszały głównie ból lub obrzęk w miejscu wkłucia i gorączkę.
Których szczepień należy unikać w ciąży
W ciąży nie podaje się szczepionek żywych. Charakterystyki szczepionek przeciw odrze, śwince i różyczce (Priorix) oraz przeciw ospie wietrznej (Varilrix) wymieniają ciążę wśród przeciwwskazań i zalecają unikać zajścia w ciążę przez miesiąc po szczepieniu. Program Szczepień Ochronnych mówi o 4 tygodniach – ze względu na teoretyczne ryzyko zespołu różyczki wrodzonej wywołanego szczepem szczepionkowym.
Kobieta w ciąży bez odporności, która miała kontakt z chorym na odrę lub ospę wietrzną, nie dostaje szczepionki. Program dopuszcza wtedy podanie immunoglobuliny – przy odrze najlepiej do 6 dni od kontaktu, przy ospie do 96 godzin.
Ostrożności wymagają też szczepionki inaktywowane spoza listy zalecanych:
- WZW typu B – charakterystyka Engerix B dopuszcza podanie w ciąży tylko przy wyraźnych wskazaniach, gdy korzyść dla matki przeważa nad ryzykiem,
- HPV – szczepienia nie zaleca się w ciąży; przekłada się je na czas po porodzie, o czym więcej w artykule o szczepieniu przeciw HPV.
Jak szczepienia w ciąży chronią dziecko po porodzie
Po szczepieniu organizm matki wytwarza przeciwciała, które przechodzą przez łożysko do płodu. Dziecko rodzi się z gotowymi przeciwciałami i jest chronione w okresie, w którym samo nie może jeszcze zostać zaszczepione albo nie ma kompletu dawek. Skuteczność według NIZP-PZH i charakterystyk:
- krztusiec – ochrona w pierwszych 3–6 miesiącach; w trzech badaniach obserwacyjnych skuteczność u niemowląt poniżej 3 miesięcy wyniosła od 69 do 91%,
- RSV – ochrona do 6. miesiąca, o 82% mniej ciężkich zakażeń dolnych dróg oddechowych w ciągu 90 dni od urodzenia,
- grypa – ochrona w pierwszych 6 miesiącach życia,
- COVID-19 – o 61% niższe ryzyko hospitalizacji niemowlęcia według badania z 2022 roku.
Jakie szczepienia wykonać przed ciążą
Część szczepień trzeba zaplanować wcześniej, bo w ciąży nie można ich wykonać. Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok zaleca kobietom planującym ciążę szczepienia przeciw:
- ospie wietrznej – jeśli nie chorowały i nie zostały wcześniej zaszczepione,
- grypie,
- WZW typu B – kobiety planujące ciążę, które nie były szczepione, program wymienia także wśród osób objętych szczepieniem obowiązkowym.
Szczepienie przeciw odrze, śwince i różyczce program zaleca nieuodpornionym młodym kobietom dla zapobiegania różyczce wrodzonej – trzeba je wykonać najpóźniej 4 tygodnie przed planowaną ciążą. Według rekomendacji polskich towarzystw naukowych, które przytacza NIZP-PZH, szczepionka Tdap jest zalecana kobietom planującym ciążę, ciężarnym i karmiącym.
