Czy można się jeszcze zaszczepić na COVID-19
Tak. Minister Zdrowia w komunikacie z 7 września 2026 roku zapewnił możliwość skorzystania z bezpłatnych, zalecanych szczepień przeciw COVID-19 w sezonie 2026/2027. Szczepionki kupuje ministerstwo, a koszt usługi – kwalifikacji do szczepienia i jego wykonania – pokrywa Narodowy Fundusz Zdrowia.
Pacjent nie potrzebuje e-skierowania. Szczepienia wykonuje się na podstawie zapisów na wizyty, w terminach podawanych przez punkty szczepień. Komunikat nie podaje jednej daty rozpoczęcia szczepień, więc o wolne terminy pyta się bezpośrednio w przychodni albo w aptece, która szczepi.
Czy jest już nowa szczepionka na COVID-19
Jest. W punktach szczepień w sezonie 2026/2027 dostępna jest Spikevax XFG firmy Moderna – szczepionka mRNA zaktualizowana do podwariantu XFG wirusa SARS-CoV-2. Tę wersję dopuszczono do obrotu w UE 28 lipca 2026 roku.
Wybór wariantu nie jest przypadkowy. Grupa zadaniowa ds. sytuacji nadzwyczajnych przy Europejskiej Agencji Leków zaleciła 29 maja 2026 roku, żeby szczepionki na kampanię 2026/2027 celowały w XFG. Ten podwariant należy do rodziny JN.1 wariantu Omikron, a w październiku 2025 roku odpowiadał za 74% zsekwencjonowanych zakażeń na świecie.
Według EMA spośród rozważanych szczepów to dopasowanie do XFG powinno najlepiej chronić przed COVID-19 wywołanym przez podwarianty JN.1, a także przed odmiennym genetycznie wariantem BA.3.2. Agencja zastrzega, że zalecenie może wymagać zmiany, jeśli sytuacja epidemiologiczna wyraźnie się zmieni.
Jak działa szczepionka mRNA
Spikevax XFG zawiera mRNA zamknięte w nanocząsteczkach lipidowych. Komórki w miejscu wstrzyknięcia odczytują z niego instrukcję wytworzenia białka kolca wirusa, a układ odpornościowy rozpoznaje to białko jako obce i wytwarza przeciwciała. Według charakterystyki produktu mRNA nie dostaje się do jądra komórkowego i nie oddziałuje z genomem.
Szczepionka nie zawiera wirusa, więc nie może wywołać choroby COVID-19 u osoby zaszczepionej.
Jakie szczepionki na COVID-19 są dopuszczone w UE
Pierwszą szczepionką przeciw COVID-19 dopuszczoną w Unii była Comirnaty, z warunkowym pozwoleniem z 21 grudnia 2020 roku. Kilka tygodni później, 6 stycznia 2021 roku, dołączyła Spikevax. Od 2022 roku szczepionki aktualizuje się do najczęściej krążących wariantów SARS-CoV-2.
Lista Europejskiej Agencji Leków obejmuje dziś następujące szczepionki (kolejność według daty pierwszego dopuszczenia):
- Comirnaty – BioNTech, szczepionka mRNA, wersja XFG dopuszczona 28 lipca 2026 roku,
- Spikevax – Moderna, szczepionka mRNA, wersja XFG z tego samego dnia,
- Nuvaxovid – Novavax, wersja XFG również z 28 lipca 2026 roku,
- Bimervax – HIPRA, wersja XFG z tego samego dnia,
- Kostaive – Seqirus, dopuszczona w lutym 2025 roku,
- mNexspike i mCombriax – Moderna, dopuszczone w 2026 roku.
Dopuszczenie w UE nie oznacza dostępności w każdym kraju. O kampanii szczepień decydują władze krajowe, a w Polsce w ramach bezpłatnych szczepień podaje się Spikevax XFG.
Jak często trzeba się szczepić na COVID-19
Szczepienie przeciw COVID-19 jest dziś szczepieniem sezonowym. Okres utrzymywania się ochrony po szczepionce jest nieznany, a wirus ewoluuje, dlatego EMA zaleca co sezon szczepionkę zaktualizowaną do krążących wariantów – jako przeciwdziałanie słabnącej ochronie.
Liczba dawek w sezonie 2026/2027 zależy od wieku:
- od 12. roku życia – jedna dawka, niezależnie od historii szczepień i przebytych zakażeń SARS-CoV-2,
- od 5 do 11 lat – jedna dawka pediatryczna,
- od 6 miesięcy do 4 lat – jedna dawka pediatryczna u dzieci już szczepionych lub po potwierdzonym zakażeniu, a dwie w odstępie co najmniej 28 dni u dzieci wcześniej nieszczepionych.
U osób z ciężkim niedoborem odporności można podać dodatkową dawkę, nie wcześniej niż po 2 miesiącach od poprzedniej. O takim postępowaniu za każdym razem decyduje lekarz.
Kto powinien zaszczepić się przeciw COVID-19
Szczepienia są zalecane przede wszystkim osobom o największym ryzyku ciężkiego przebiegu COVID-19. Komunikat Ministra Zdrowia wymienia:
- osoby od 60. roku życia, a szczególnie od 75. roku życia,
- dzieci, młodzież i dorosłych z chorobami współistniejącymi: cukrzycą, przewlekłymi chorobami układu oddechowego, nerek lub wątroby, chorobami układu sercowo-naczyniowego, otyłością olbrzymią (BMI ≥ 40), zaburzeniami neurorozwojowymi, aktywną chorobą nowotworową albo immunosupresją wynikającą z choroby lub leczenia.
Szczepienie jest też szczególnie wskazane dla pensjonariuszy placówek opieki długoterminowej i ich opiekunów, dla pracowników ochrony zdrowia w bezpośrednim kontakcie z pacjentami oraz dla kobiet w ciąży – ze względu na mniejsze ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19 u niemowląt.
Osoby spoza tych grup również mogą zostać zaszczepione. Decyzja zapada wtedy podczas kwalifikacji, zgodnie z ustaleniami pracownika medycznego.
Ciąża i karmienie piersią
Według charakterystyki produktu dane obserwacyjne od dużej liczby kobiet w ciąży zaszczepionych szczepionką Spikevax nie wykazały negatywnego wpływu na przebieg ciąży, a szczepionka może być stosowana w ciąży i podczas karmienia piersią. Badania na zwierzętach nie wykazały toksycznego wpływu na płodność ani rozród.
Gdzie się zaszczepić i jak się zapisać
Szczepienia przeciw COVID-19 wykonują dwa rodzaje punktów:
- przychodnie POZ – każda może szczepić dorosłych i dzieci szczepionką zapewnioną przez Ministra Zdrowia,
- punkty szczepień w aptekach ogólnodostępnych, które zawarły umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia na realizację szczepień.
Na szczepienie zapisuje się bezpośrednio w wybranym punkcie, który informuje też o terminach. Przed podaniem szczepionki pacjent przechodzi kwalifikację, a po szczepieniu zostaje pod obserwacją przez co najmniej 15 minut – na wypadek reakcji alergicznej.
Zasady odpłatności i recepty przy szczepieniu przeciw grypie, które można wykonać na tej samej wizycie, opisuje artykuł o szczepionce na grypę. Osobom starszym zalecane jest także szczepienie przeciw pneumokokom – szczegóły w artykule o szczepionce na pneumokoki.
Skutki uboczne szczepienia przeciw COVID-19
Co bywa po szczepieniu
W badaniu klinicznym z udziałem ponad 30 tysięcy dorosłych najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi szczepionki Spikevax były: ból w miejscu wstrzyknięcia (92%), zmęczenie (70%), ból głowy (65%), ból mięśni (62%), ból stawów (46%) i dreszcze (45%). Rzadziej występowały nudności, obrzęk lub tkliwość pod pachą i gorączka.
Działania te miały zwykle nasilenie łagodne lub umiarkowane i ustępowały w ciągu kilku dni. U osób od 65. roku życia występowały nieco rzadziej niż u młodszych dorosłych. Powiększenie węzłów chłonnych pod pachą po stronie wstrzyknięcia charakterystyka zalicza do działań bardzo częstych.
Rzadkie, ale poważne reakcje
Anafilaksja występuje rzadko, czyli u nie więcej niż 1 na 1000 osób. Bardzo rzadko, u mniej niż 1 na 10 000 osób, pojawia się zapalenie mięśnia sercowego lub osierdzia – najczęściej w ciągu 14 dni od szczepienia, częściej u młodszych mężczyzn. W większości przypadków kończy się wyzdrowieniem.
Kiedy szczepienie się odkłada
Jedynym przeciwwskazaniem w charakterystyce produktu jest nadwrażliwość na substancję czynną lub którykolwiek składnik szczepionki. Osoba, u której wystąpiła anafilaksja po dowolnej szczepionce Spikevax, nie dostaje kolejnych dawek. Ciężka choroba z gorączką albo ostre zakażenie to powód do odroczenia szczepienia, ale łagodna infekcja i niewielka gorączka – już nie.
Ostrożność obowiązuje u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe i z zaburzeniami krzepnięcia, bo po wstrzyknięciu domięśniowym może wystąpić krwawienie lub siniak. Wszystkie wątpliwości rozstrzyga badanie kwalifikacyjne.
Czy można zaszczepić się jednocześnie przeciw COVID-19 i grypie
Tak. Komunikat Ministra Zdrowia określa jednoczesne podanie sezonowej szczepionki przeciw COVID-19 i szczepionki przeciw grypie jako postępowanie powszechnie zalecane i bezpieczne. Obie szczepionki podaje się w różne miejsca ciała.
Szczepionkę przeciw COVID-19 można też podać w dowolnym czasie przed innymi szczepionkami lub po nich, w tym przed szczepionkami żywymi, inaktywowanymi i zalecanymi kobietom w ciąży. Charakterystyka Spikevax wymienia wprost podawanie ze szczepionkami przeciw grypie – standardowymi i wysokodawkowymi – oraz ze szczepionką podjednostkową przeciw półpaścowi.
