Kiedy zaczyna się ząbkowanie i do którego roku życia wyrzynają się zęby
Według NHS większość niemowląt zaczyna ząbkować około 6. miesiąca życia. To jednak tylko średnia: u części dzieci pierwszy ząb pojawia się przed ukończeniem 4 miesięcy, u innych dopiero po 12. miesiącu, a niektóre rodzą się z zębem. Każde dziecko ma własny kalendarz ząbkowania i pierwszy ząb w pierwszym roku życia mieści się w normie.
Proces ząbkowania kończy się zwykle w wieku 2–3 lat – wtedy większość dzieci ma komplet 20 zębów mlecznych. Ząbkowanie to naturalny etap rozwoju dziecka, a nie choroba, choć u części maluchów bywa bolesne.
Kolejność wyrzynania zębów mlecznych
NHS podaje orientacyjny harmonogram ząbkowania. Zęby wychodzą parami, a dolne zwykle wyrzynają się przed odpowiadającymi im górnymi – dolne jedynki przed górnymi.
- Siekacze przyśrodkowe jedynki
- W wieku około 6 miesięcy.
- Siekacze boczne dwójki
- W wieku około 8 miesięcy.
- Pierwsze zęby trzonowe czwórki
- W wieku około 12 miesięcy.
- Kły trójki
- W wieku około 18 miesięcy – później niż pierwsze trzonowce.
- Drugie zęby trzonowe piątki
- W wieku około 24 miesięcy.
- Komplet 20 zębów mlecznych
- Ząbkowanie kończy się zwykle w wieku 2–3 lat.
Wiek jest przybliżony – przesunięcie o kilka miesięcy w którąkolwiek stronę jest częste.
Źródło: NHS
Kły pojawiają się zwykle później niż pierwsze trzonowce, choć leżą przed nimi w łuku zębowym.
Objawy ząbkowania u niemowląt
Zęby czasem wyrzynają się bez bólu albo z łagodnymi dolegliwościami trwającymi kilka dni. Typowe objawy ząbkowania według NHS to:
- obolałe, zaczerwienione dziąsło w miejscu, gdzie wychodzi ząb,
- temperatura lekko podwyższona, ale niższa niż 38°C,
- jeden zaczerwieniony policzek i wysypka na twarzy,
- pocieranie ucha,
- ślinienie się bardziej niż zwykle,
- gryzienie i żucie palców, zabawek i innych przedmiotów,
- rozdrażnienie i gorszy sen.
Metaanaliza 16 badań, obejmująca ponad 3,5 tysiąca dzieci do 3 lat, wykazała objawy u 70,5% ząbkujących. Najczęstsze były podrażnienie dziąseł (86,8%), rozdrażnienie (68,2%) i ślinienie (55,7%).
Ile trwa ząbkowanie i kiedy najbardziej boli
W prospektywnym badaniu 125 niemowląt rodzice codziennie notowali objawy i temperaturę. Dolegliwości występowały częściej tylko przez 8 dni: 4 dni przed wyrżnięciem zęba, w dniu wyrżnięcia i 3 dni po nim. Objawy nasilają się więc wtedy, gdy ząb przebija dziąsło, a nie przez całe miesiące.
Czego ząbkowanie nie powoduje
W tym samym badaniu z ząbkowaniem nie wiązały się zatkany nos, kaszel, luźne i częstsze stolce, wymioty, wysypka poza twarzą ani gorączka powyżej 38,9°C. NHS dodaje, że nie ma dowodów na to, by ząbkowanie powodowało biegunkę. Autorzy badania podkreślają, że zanim objawy poważnej choroby przypisze się ząbkowaniu, trzeba wykluczyć inne przyczyny.
Jak złagodzić ból i dyskomfort podczas ząbkowania
Gryzak i domowe sposoby
NHS zaleca zacząć od gryzaka, który daje dziecku coś bezpiecznego do gryzienia. Część gryzaków można schłodzić w lodówce, ale nigdy w zamrażarce – zamrożony może uszkodzić dziąsła. Gryzaka nie wiąże się dziecku wokół szyi, bo grozi to zadławieniem.
Pomaga też przytulanie, zabawa i delikatny masaż dziąseł czystym palcem. Dziecku od 6. miesiąca życia, które je już stałe pokarmy, można dać do gryzienia surowe owoce i warzywa – zawsze pod nadzorem. NHS odradza sucharki i słodkie przekąski, bo cukier sprzyja próchnicy.
Paracetamol lub ibuprofen
Gdy dziecko cierpi, NHS dopuszcza lek przeciwbólowy bez cukru: paracetamol lub ibuprofen. Polskie charakterystyki ustalają granice wieku:
- Pedicetamol – dawkowany według masy ciała, ale u dzieci poniżej 3 lat paracetamol stosuje się wyłącznie z zalecenia lekarza,
- Ibufen dla dzieci i Ibuprom dla dzieci – mają bóle przy ząbkowaniu we wskazaniach; od 3. miesiąca życia i 5 kg masy ciała, poniżej 6 miesięcy tylko po konsultacji lekarskiej.
Dawki według masy ciała i różnice między tymi lekami zestawia artykuł paracetamol czy ibuprofen. Dzieciom poniżej 16 lat nie podaje się aspiryny.
Żele na ząbkowanie
NHS zwraca uwagę, że brakuje dowodów skuteczności żeli, i zaleca najpierw gryzak i leki przeciwbólowe. W Rejestrze Produktów Leczniczych ząbkowanie we wskazaniach mają żele z lidokainą, środkiem miejscowo znieczulającym. Kolejność w tabeli jest alfabetyczna:
| Żel | Substancja czynna | Od jakiego wieku |
|---|---|---|
| Bobodent | lidokaina | charakterystyka nie podaje granicy wieku |
| Calgel | lidokaina, chlorek cetylopirydyniowy | od 3. miesiąca życia |
| Dentinox N | lidokaina, nalewka z rumianku | od 3. miesiąca życia |
Żel wciera się w dziąsło czystym palcem, w niewielkiej ilości. Częstość określa charakterystyka: Dentinox N 2–3 razy dziennie, Bobodent zwykle 3 razy na dobę, a Calgel najwyżej 6 razy na dobę, z co najmniej 2-godzinną przerwą. Lidokaina może znieczulić gardło i osłabić odruch wymiotny. Dentinox N jest też przeciwwskazany u niemowląt poniżej 12 miesięcy przyjmujących leki wywołujące methemoglobinemię.
Żel na ząbkowanie, którego nie ma w Rejestrze Produktów Leczniczych, nie jest lekiem – nie ma charakterystyki ani ocenionych w procedurze rejestracji granic wieku. Przed zakupem warto sprawdzić, czy produkt jest produktem leczniczym, czy np. wyrobem medycznym.
Homeopatyczna Camilia ma ząbkowanie we wskazaniach, ale według charakterystyki odpowiadają one tradycyjnemu zastosowaniu homeopatycznemu. NHS nie zaleca produktów homeopatycznych przy ząbkowaniu – więcej o nich w artykule o lekach homeopatycznych.
Pierwsze zęby i higiena jamy ustnej
NHS zaleca myć zęby od chwili, gdy pierwszy ząb przebije dziąsło: miękką szczoteczką dla niemowląt i śladową ilością pasty z fluorem, dwa razy dziennie, w tym przed snem. Ślinę, która podczas ząbkowania spływa po brodzie, warto delikatnie wycierać – to zapobiega wysypce na twarzy.
Kiedy skonsultować się z lekarzem
Z pediatrą warto skontaktować się zawsze, gdy objawy niepokoją. Pilnej porady według NHS wymaga dziecko, które:
- ma poniżej 3 miesięcy i temperaturę 38°C lub wyższą,
- ma 3–6 miesięcy i temperaturę 39°C lub wyższą,
- ma wysoką temperaturę razem z wysypką albo dłużej niż 5 dni,
- nie chce jeść, jest odwodnione albo nie jest sobą.
Charakterystyki żeli i Camilii dodają: z lekarzem trzeba się skontaktować przy silniejszym obrzęku dziąseł, gorączce, biegunce albo braku poprawy. Więcej o postępowaniu przy gorączce i biegunce piszemy osobno.
