Jak aplikować czopki – krok po kroku, dorosłym i dzieciom

Jak prawidłowo aplikować czopki – krok po kroku

Czopek to postać leku przeznaczona do podania doodbytniczego, a jego odpowiednik dopochwowy to globulka. Substancja czynna jest zatopiona w podłożu – w czopkach Paracetamol Hasco jest nim tłuszcz stały – które w odbytnicy uwalnia lek. Kolejne kroki aplikacji powtarzają się w ulotkach różnych leków:

Czy po aplikacji czopka trzeba leżeć?

Ulotki czopków bez recepty zwykle tego nie wymagają. Najbardziej szczegółowe zalecenia mają czopki na receptę z mesalazyną: ulotka Salazy każe wprowadzać czopek w pozycji leżącej na lewym boku i pozostać w niej przez około godzinę, a same czopki powinny zostać w odbytnicy przez 1–3 godziny, żeby lek działał skuteczniej.

Pozycja leżąca ma też znaczenie przy lekach dopochwowych. Ulotki Canestenu i Clotidalu MAX zalecają aplikację wieczorem, przed snem.

Jak długo rozpuszcza się czopek i po jakim czasie działa

Ulotki nie podają, ile trwa rozpuszczanie samego czopka. Podają za to, po jakim czasie lek zaczyna działać albo osiąga najwyższe stężenie we krwi. Zależy to od tego, czy czopek działa miejscowo, czy substancja czynna ma wchłonąć się przez błonę śluzową odbytnicy do krwi.

Procto-Glyvenol na hemoroidy działa miejscowo i według ulotki praktycznie nie wywiera działania ogólnoustrojowego. Paracetamol i ibuprofen w czopkach mają natomiast obniżyć gorączkę w całym organizmie – dlatego ich charakterystyki opisują wchłanianie.

NHS przy czopkach z bisakodylem zwraca uwagę na praktyczną konsekwencję: działają szybko, zwykle w ciągu 10–45 minut, więc należy je stosować w pobliżu toalety. Lecicarbon wyzwala wypróżnienie, uwalniając w odbytnicy drobne pęcherzyki dwutlenku węgla.

Ile po włożeniu czopka można się wypróżnić?

Przy czopkach przeczyszczających wypróżnienie jest celem aplikacji. Przy pozostałych lekach ulotki odwracają kolejność: najpierw toaleta, potem czopek. Ulotka Nurofenu dla dzieci zaleca włożenie czopka najlepiej po uprzednim oddaniu kału przez dziecko. Ulotka Posterisanu na hemoroidy – stosowanie czopków najlepiej po wypróżnieniu.

Czy czopek może się wysunąć?

Tak, i ulotki to przewidują. Ulotka Lecicarbonu Junior uprzedza, że u dzieci może być konieczne ściśnięcie obu pośladków, żeby uniknąć natychmiastowego wydalenia czopka.

Co dalej, zależy od leku. Ulotka Pentasy mówi, że jeśli czopek zostanie wydalony w ciągu 10 minut, należy wprowadzić kolejny. Ulotki czopków przeciwgorączkowych dla dzieci, które sprawdziliśmy (Nurofen dla dzieci, Ibufen Baby, Paracetamol Hasco, Fervex), tej sytuacji nie opisują. Kolejny czopek to kolejna dawka, a te same ulotki ograniczają liczbę dawek na dobę i zakazują stosowania dawki podwójnej. O ponownym podaniu warto więc zdecydować po rozmowie z lekarzem lub farmaceutą.

Jak aplikować czopki dziecku

Czopki dla dzieci to przede wszystkim leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe z paracetamolem i ibuprofenem. Ulotka czopków Ibenal podaje, że stosuje się je, gdy podanie leku doustnie jest niewskazane, na przykład przy wymiotach. Ulotki czopków dla dzieci dodają kilka praktycznych wskazówek:

• czopek podaje się najlepiej po oddaniu kału przez dziecko (Nurofen dla dzieci),
• ogrzanie czopka w dłoni lub zanurzenie go na chwilę w ciepłej wodzie poprawia nawilżenie (Nurofen dla dzieci), a krótkie zanurzenie w wodzie ułatwia wprowadzenie (Lecicarbon Junior),
• do nawilżenia nie należy używać olejku ani wazeliny (Lecicarbon Junior),
• po podaniu może być potrzebne ściśnięcie pośladków dziecka (Lecicarbon Junior).

Moc czopka dobiera się do masy ciała dziecka. Ulotka Fervex podaje wiek jedynie jako wskazówkę i każe wybrać czopki o odpowiedniej mocy. Czopki z ibuprofenem 125 mg (Nurofen dla dzieci, Ibufen Baby) nie są przeznaczone dla dzieci o masie ciała poniżej 12,5 kg.

Ulotka Paracetamolu Hasco zastrzega, że u dzieci poniżej 2 lat stosowanie leku powinno być zalecone przez lekarza, a bez konsultacji z lekarzem nie należy go stosować u dzieci dłużej niż 3 dni. Ulotki Fervex i Paracetamolu Hasco nie zalecają czopków przy biegunce. Kiedy gorączka u dziecka wymaga wizyty u lekarza, opisujemy na stronie o gorączce.

Czopki na hemoroidy

Czopki na hemoroidy działają miejscowo. Procto-Glyvenol i Procto-Hemolan zawierają tribenozyd z lidokainą i są przeznaczone do leczenia hemoroidów zewnętrznych i wewnętrznych. Nie każdy lek z tą nazwą jest czopkiem: Procto-Hemolan control to tabletki z diosminą.

Ulotki czopków na hemoroidy zawierają kilka zastrzeżeń:

• Procto-Glyvenolu nie stosuje się u dzieci ani w pierwszych 3 miesiącach ciąży,
• jeśli po 7 dniach stosowania Procto-Glyvenolu nie ma poprawy, należy zwrócić się do lekarza,
• Posterisan stosuje się najlepiej po wypróżnieniu, a Hemkortin-HC także po każdym wypróżnieniu.

Ulotka Posterisanu opisuje też higienę okolicy odbytu. Po każdym wypróżnieniu należy używać miękkiego papieru toaletowego i wymyć okolicę odbytu letnią wodą i miękką ściereczką, bez mydła i środków dezynfekujących. Nie należy trzeć.

Czopki glicerynowe

Czopki glicerynowe (w nazwach wielu leków: glicerolowe) stosuje się doraźnie w zaparciach jako środek przeczyszczający. Ulotka Czopków glicerolowych ENEMA przewiduje podanie jednorazowe, a czopek przed użyciem trzeba wyjąć z osłonki.

Czopek glicerynowy dla dzieci ma mniejszą masę: u dzieci stosuje się czopki 1 g, a czopki 2 g ENEMA nie są przeznaczone dla dzieci poniżej 6 lat. Ulotka Avenalaxu 1 g mówi, że u dzieci poniżej 1 roku życia czopki należy stosować po konsultacji z lekarzem. Jeśli mimo podania czopka zaparcie u dziecka się utrzymuje, należy skonsultować się z lekarzem.

Czopki glicerolowe mogą osłabiać działanie innych leków stosowanych doodbytniczo, dlatego ulotka zaleca kilkugodzinny odstęp między nimi. Nie stosuje się ich w chorobach odbytnicy, a możliwym działaniem niepożądanym jest podrażnienie odbytnicy.

Czopki dopochwowe i globulki – czym różni się aplikacja

Leki dopochwowe wprowadza się jak najgłębiej, zwykle w pozycji leżącej:

• Albothyl (globulki) – globulkę można zwilżyć wodą, a przed wprowadzeniem położyć się na plecach; podpaska chroni bieliznę i pościel,
• Canesten (kapsułka dopochwowa) – wprowadza się ją aplikatorem wieczorem przed snem; ręce trzeba umyć i osuszyć, bo kapsułka jest wrażliwa na wilgoć, a w ciąży umieszcza się ją palcem, bez aplikatora,
• Clotidal MAX (tabletka dopochwowa) – wymaga wilgotnego środowiska pochwy, inaczej nierozpuszczone części tabletki mogą się wyślizgnąć; nie stosuje się jej w trakcie miesiączki.

Canesten i Clotidal MAX zawierają klotrimazol i są stosowane w grzybicy pochwy.

Jak przechowywać czopki

Warunki przechowywania podaje punkt 5 ulotki i punkt 6.4 Charakterystyki Produktu Leczniczego. Dla czopków są to najczęściej:

• poniżej 25°C – Paracetamol Hasco, Nurofen dla dzieci, Ibufen Baby, Dulcobis (Czopki glicerolowe ENEMA: nie wyżej niż 25°C),
• poniżej 30°C – Procto-Glyvenol,
• ochrona przed światłem (Paracetamol Hasco, Dulcobis) lub przed wilgocią (czopki glicerolowe, które są higroskopijne).

Lodówka jest potrzebna tylko wtedy, gdy wymaga jej ulotka. Tak jest na przykład przy kapsułkach dopochwowych inVag (2–8°C). Ulotka opisuje też wygląd prawidłowego czopka: Procto-Glyvenol to czopki „jednolite, bez pęknięć, lekko tłuste, niemiękkie”. Jeśli czopek wygląda inaczej, warto zapytać farmaceutę, czy nadaje się do użycia.

Czy można dzielić czopek na pół?

Tylko wtedy, gdy przewiduje to ulotka. Wśród czopków, których ulotki sprawdziliśmy, robi to ulotka Avenalaxu: u małych dzieci przewiduje pół czopka krojonego wzdłuż. Czopki przeciwgorączkowe produkuje się w kilku mocach – Paracetamol Hasco w czterech, od 80 do 500 mg – więc dawkę dobiera się wyborem czopka o odpowiedniej mocy, a nie krojeniem.

Tabletek też nie zawsze można dzielić. Zasady opisujemy w artykułach jak połknąć tabletkę i o tabletkach powlekanych i dojelitowych.