Po czym poznać zaparcie
Zaparcie to zmiana rytmu wypróżnień – rzadsze wypróżnienia albo trudność z wypróżnieniem. Jest częste i dotyczy osób w każdym wieku, a zwykle da się je opanować prostymi zmianami w diecie i trybie życia.
Zaparcie jest prawdopodobne, jeśli:
- w ciągu ostatniego tygodnia wypróżnienie nastąpiło mniej niż trzy razy albo rzadziej niż zwykle,
- stolec jest nietypowo duży lub mały i przy tym suchy, twardy albo grudkowaty,
- wypróżnienie wymaga wysiłku albo boli,
- pozostaje uczucie niepełnego wypróżnienia.
Towarzyszyć może ból brzucha, wzdęcie i nudności.
Osobna uwaga dotyczy opieki nad osobą starszą, z demencją albo z niepełnosprawnością intelektualną: zaparcie łatwo wtedy przeoczyć. Warto zwracać uwagę na zmiany zachowania, na przykład splątanie – mogą oznaczać ból lub dyskomfort.
Skąd się biorą
Przyczyn bywa wiele, a czasem nie ma oczywistego powodu. Do najczęstszych należą:
- za mało błonnika w diecie – jest w owocach, warzywach i produktach zbożowych,
- za mało płynów,
- za mało ruchu i długie siedzenie lub leżenie,
- częste ignorowanie potrzeby wypróżnienia,
- zmiana diety albo rytmu dnia,
- działanie niepożądane leków,
- stres, lęk albo depresja.
Zaparcia są częste w ciąży i po porodzie, a także po 65. roku życia. Rzadko przyczyną bywa choroba, na przykład choroba uchyłkowa albo rak jelita grubego.
Co pomaga
Proste zmiany w diecie i trybie życia zwykle wystarczają. Można je bezpiecznie stosować także w ciąży. Różnicę widać czasem po kilku dniach, a czasem dopiero po kilku tygodniach.
Dieta
Żeby stolec był miękki i łatwiejszy do wydalenia:
- jedz zdrową, zrównoważoną dietę z owocami zawierającymi sorbitol – jabłkami, morelami, winogronami i rodzynkami, malinami oraz truskawkami,
- pij dużo wody i innych płynów, a unikaj alkoholu,
- stopniowo zwiększaj ilość błonnika,
- dodaj do diety otręby pszenne, owies albo siemię lniane.
Rytm i pozycja
Trzymaj się regularnej pory i miejsca oraz daj sobie na to dość czasu. Nie odkładaj wizyty w toalecie, gdy czujesz potrzebę.
Wypróżnienie ułatwia oparcie stóp na niskim stołku, tak żeby kolana znalazły się wyżej niż biodra.
Pomaga też ruch – codzienny spacer albo bieg sprzyja regularnym wypróżnieniom.
Środki przeczyszczające
Jeśli zmiana diety i trybu życia nie pomaga, farmaceuta może polecić odpowiedni środek przeczyszczający.
Warto znać dwie rzeczy: większość z nich działa w ciągu 3 dni i przeznaczone są wyłącznie do krótkotrwałego stosowania. Nie są rozwiązaniem na stałe i nie zastępują zmiany nawyków, która jest tu właściwym leczeniem.
Jak dawkuje się laktulozę
Laktuloza to jeden z łagodniejszych środków przeczyszczających, dostępny bez recepty w syropie. Charakterystyka podaje dawkę początkową i podtrzymującą, przy czym dawkę dostosowuje się indywidualnie:
- dorośli i młodzież – początkowo 15–45 ml na dobę, podtrzymująco 15–30 ml,
- dzieci 7–14 lat – początkowo 15 ml, podtrzymująco 10–15 ml,
- dzieci 1–6 lat – 5–10 ml,
- niemowlęta poniżej 1. roku życia – do 5 ml.
Dawkę dobową można przyjąć jednorazowo, o stałej porze – na przykład przy śniadaniu – albo podzielić na dwie. Po kilku dniach dawkę początkową obniża się do podtrzymującej, zależnie od efektu.
Dwie rzeczy warto wiedzieć zawczasu. Efekt pojawia się dopiero po 2 do 3 dniach, więc brak wypróżnienia następnego dnia nie jest powodem do zwiększania dawki. I osobno: leki przeczyszczające u dzieci stosuje się tylko w szczególnych przypadkach i pod nadzorem lekarza.
Kiedy do lekarza
Umów wizytę, jeśli:
- zaparcie nie ustępuje mimo leczenia,
- zaparcia nawracają,
- regularnie występują wzdęcia,
- pojawia się krew w stolcu,
- chudniesz bez wyraźnej przyczyny,
- przy zaparciach czujesz się stale zmęczony,
- przyjmujesz lek powodujący zaparcia, na przykład opioidowy lek przeciwbólowy,
- zauważysz nagłą zmianę rytmu wypróżnień,
- boli cię brzuch.
Przed odstawieniem jakiegokolwiek leku przepisanego przez lekarza najpierw z nim to omów.
Powikłanie: zbity stolec w odbytnicy
Długotrwałe zaparcie może doprowadzić do nagromadzenia stolca w końcowym odcinku jelita grubego.
Głównym objawem bywa biegunka przeciekająca obok zbitej masy kałowej – i to jest mylące, bo wygląda na dolegliwość przeciwną do zaparcia.
Leczenie prowadzi lekarz: silniejszymi środkami przeczyszczającymi wydawanymi na receptę, czopkiem albo mikrowlewką. Czasem konieczne jest ręczne usunięcie części stolca przez osobę wykonującą zawód medyczny – nie należy próbować robić tego samodzielnie.