Czym jest laktuloza
Laktuloza to substancja stosowana jako łagodny środek przeczyszczający, dostępna bez recepty w postaci syropu. W rejestrze ma 14 pozwoleń i wszystkie mają kategorię dostępności bez recepty.
W aptece stoi pod różnymi nazwami – Lactulosum z dopiskiem producenta, Normalac i innymi – ale różnią się one głównie stężeniem syropu, a nie substancją.
Jak działa
Laktuloza to syntetyczny dwucukier, który nie wchłania się w jelicie cienkim i dociera do okrężnicy w niezmienionej postaci. Tam staje się źródłem energii dla bakterii sacharolitycznych i hamuje rozwój flory proteolitycznej.
Z tego wynikają dwa skutki naraz, i to one tłumaczą dwa różne wskazania:
- działanie przeczyszczające – laktuloza pobudza perystaltykę jelit i działa osmotycznie, zatrzymując wodę w świetle jelita,
- obniżenie stężenia amoniaku – hamując procesy gnilne, ogranicza jego wytwarzanie, a obniżając pH w okrężnicy zmniejsza wchłanianie soli amonowych, które zostają wydalone z kałem.
Dwa wskazania o różnej skali
Charakterystyka wymienia trzy pozycje, które dzielą się na dwie zupełnie różne sytuacje.
Przewlekłe zaparcia – to wskazanie, z którym pacjent sięga po lek samodzielnie.
Niewydolność wątroby – ostra, ze stanami przedśpiączkowymi i śpiączką, oraz przewlekła, przebiegająca z podwyższonym stężeniem amoniaku we krwi. Tu dawki są kilkakrotnie wyższe, a leczenie prowadzi lekarz.
To rozróżnienie warto znać z jednego praktycznego powodu: informacje o dawkach znalezione w internecie mogą pochodzić z tego drugiego kontekstu i nie mają zastosowania przy zaparciu.
Dawkowanie przy zaparciach
Charakterystyka syropu podaje dwa równorzędne schematy początkowe:
- 30–45 ml (2–3 łyżki stołowe) przed śniadaniem, albo
- 15 ml (1 łyżka) trzy razy na dobę przed posiłkami.
Po uzyskaniu efektu przechodzi się na dawkę podtrzymującą: 15 ml syropu na czczo. Dawkę dostosowuje się indywidualnie – to nie jest preparat o jednej właściwej dawce dla wszystkich.
Kiedy nie wolno stosować
Lista przeciwwskazań jest krótka, ale każda pozycja jest konkretna:
- nadwrażliwość na laktulozę albo którąkolwiek substancję pomocniczą,
- niedrożność jelit,
- galaktozemia.
Pierwsza pozycja z tej trójki jest tą, o której trzeba pamiętać przy każdym środku przeczyszczającym: przy podejrzeniu niedrożności – gdy brak stolca i gazów, a brzuch jest wzdęty i bolesny – żadnego środka przeczyszczającego nie wolno przyjmować.
Długotrwałe stosowanie
Charakterystyka nie zabrania go wprost, ale stawia warunek: przy długotrwałym stosowaniu zaleca się okresową kontrolę stężenia elektrolitów w osoczu, czyli potasu i chlorków, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku.
Jest to też sygnał redakcyjny, który powtarzamy przy każdym preparacie z tej grupy: przewlekłe zaparcie wymaga ustalenia przyczyny. Środek przeczyszczający rozwiązuje objaw dzisiejszy, a nie powód, dla którego objaw wraca.
Działania niepożądane
Charakterystyka wymienia je krótko i dzieli według momentu wystąpienia:
- w początkowym okresie stosowania mogą wystąpić bóle brzucha,
- po dużych dawkach obserwuje się niekiedy nudności, biegunkę i wzdęcia,
- rzadziej, o nieznanej częstości: reakcje nadwrażliwości oraz wysypka, świąd i pokrzywka.
Wzdęcia i przelewanie w brzuchu na początku kuracji są więc spodziewane – to efekt fermentacji w okrężnicy, czyli tego samego mechanizmu, który odpowiada za działanie leku.
Skład, który bywa istotny
Syrop zawiera substancje pomocnicze warte sprawdzenia przy nietolerancjach: fruktozę, laktozę i galaktozę, a także siarczyny, butylohydroksyanizol oraz etanol jako składnik aromatu.
Obecność galaktozy tłumaczy przy okazji, dlaczego galaktozemia znalazła się wśród przeciwwskazań.