Co zrobić, gdy nie możesz połknąć tabletki
Najpierw warto wiedzieć, że to częsty kłopot. W badaniu przeprowadzonym w 11 niemieckich praktykach lekarzy rodzinnych na 1051 pacjentach 37,4% zgłosiło trudności z połykaniem tabletek i kapsułek. Częściej dotyczyły one kobiet, osób młodszych, osób z zaburzeniami połykania i chorujących psychicznie. Lekarz nie rozpoznał problemu u 70,4% zgłaszających.
Te trudności mają konsekwencje: 58,8% osób, które je miały, już wcześniej przerabiało swoje leki w sposób, który może zmienić ich bezpieczeństwo i skuteczność. Kolejne 9,4% przyznało, że z tego powodu nie przyjmuje leków zgodnie z zaleceniem.
Zamiast kruszyć tabletkę na własną rękę, lepiej zacząć od techniki połykania. Dwie z nich zostały sprawdzone w badaniu naukowym.
Jak połknąć tabletkę – dwie techniki sprawdzone w badaniu
Zespół z Uniwersytetu w Heidelbergu sprawdził je na 151 dorosłych, z których ponad połowa zgłaszała trudności z połykaniem. Uczestnicy połykali 16 placebo o różnym kształcie i wielkości, popijając je 20 ml wody niegazowanej. Tę tabletkę i kapsułkę, które ocenili jako najtrudniejsze, połykali potem jeszcze raz – już z użyciem jednej z technik.
Metoda butelki – dla tabletek
Instrukcja dla pacjenta dołączona do badania opisuje ją w czterech krokach:
- Napełnij wodą elastyczną plastikową butelkę, na przykład typu PET.
- Połóż tabletkę na języku i szczelnie obejmij ustami szyjkę butelki.
- Pij, nie odrywając ust od butelki, ruchem ssącym – i od razu połknij wodę razem z tabletką.
- Nie wpuszczaj powietrza do butelki. Przy połykaniu butelka powinna się zapadać.
Metoda butelki wyraźnie ułatwiła połknięcie dużej tabletki w 59,7% prób. Uczucie, że tabletka utknęła w gardle, zgłaszano o 53,7% rzadziej.
Pochylenie głowy do przodu – dla kapsułek
- Połóż kapsułkę na języku.
- Weź średni łyk wody, ale jeszcze go nie połykaj.
- Pochyl głowę do przodu, kierując brodę lekko w stronę klatki piersiowej.
- Połknij kapsułkę z wodą, trzymając głowę pochyloną.
Ta technika ułatwiła połknięcie kapsułki w 88,6% prób, a nieprzyjemne uczucie w gardle przy kapsułkach zniknęło u wszystkich uczestników. Łącznie 85,6% badanych zadeklarowało, że będzie stosować te metody na co dzień.
Jak nauczyć się połykania tabletek
Połykania tabletek da się nauczyć także w dorosłym wieku. W serii badań kanadyjskich uczestnicy przez 14 dni ćwiczyli połykanie kapsułek żelatynowych w pięciu pozycjach głowy: prosto, z brodą uniesioną, z brodą opuszczoną oraz z głową obróconą w lewo i w prawo.
Żadna pozycja nie okazała się najlepsza dla wszystkich. Wśród 108 studentów, dla których połykanie tabletek zawsze było wyzwaniem, po dwóch tygodniach ćwiczeń 75% uznało swoją nową, ulubioną pozycję za łatwiejszą od dotychczasowej. Autorzy podkreślają, że codzienna praktyka była konieczna, żeby przyzwyczaić się do nietypowego odczucia.
Dlaczego mam problem z połykaniem tabletek
Tabletki i kapsułki różnią się wielkością, kształtem i gęstością, dlatego najłatwiejsza technika połykania prawdopodobnie też jest inna. Wielkość ma znaczenie: w badaniu 1256 leków przyjmowanych przez 408 starszych pacjentów tabletki o wielkości 6–9 mm były akceptowane częściej, a te od 18 mm wzwyż rzadziej niż najmniejsze.
Starsi pacjenci w tym badaniu woleli tabletki małe i średnie, powlekane i z linią podziału. Czym różni się tabletka powlekana od zwykłej, wyjaśniamy w artykule o tabletkach powlekanych i dojelitowych.
Trudność z połykaniem tabletek była też silnie związana z dysfagią, czyli zaburzeniami połykania w ogóle. Proste pytanie „Czy krztusisz się przy jedzeniu lub piciu?” pozwalało wskazać 62,6% osób, którym połykanie tabletek sprawiało trudność.
Czy można kruszyć lub dzielić tabletki
Tylko wtedy, gdy pozwala na to ulotka. Postać leku nie jest przypadkowa – otoczka albo budowa tabletki często decyduje o tym, gdzie i jak szybko uwalnia się substancja czynna.
Tabletki i kapsułki dojelitowe
- Tabletki Acard należy połykać w całości, po posiłku.
- Tabletki Xenna extra comfort nie należy rozgryzać, tylko połknąć, popijając wystarczającą ilością płynu.
- Kapsułek Polprazol Max z omeprazolem nie wolno żuć ani kruszyć.
Przy Polprazolu Max ulotka opisuje jednak, co zrobić przy trudności z połykaniem. Kapsułkę można otworzyć i połknąć zawartość, popijając szklanką wody, albo wsypać ją do wody niegazowanej, kwaśnego soku owocowego lub musu jabłkowego. Mieszaninę trzeba wypić przed upływem 30 minut, a szklankę wypłukać połową szklanki wody i ją też wypić. Mikrogranulek nie wolno żuć ani kruszyć.
Tabletki o przedłużonym uwalnianiu
NHS przy tramadolu ostrzega, żeby tabletek i kapsułek o przedłużonym uwalnianiu nie łamać, nie kruszyć, nie żuć i nie ssać. Po takim przerobieniu system powolnego uwalniania przestaje działać i cała dawka może trafić do organizmu od razu.
Linia podziału nie zawsze oznacza podział dawki
Niektóre tabletki można też rozpuścić. Ulotka Polopiryny S pozwala przed użyciem rozpuścić tabletkę w połowie szklanki wody lub mleka. Takiej informacji trzeba jednak szukać w ulotce konkretnego leku, a nie przenosić jej na inne preparaty.
Jak nauczyć dziecko połykać tabletki
Najlepiej udokumentowana metoda pochodzi z tego samego kanadyjskiego programu. Wzięło w nim udział 41 dzieci w wieku od 2 do 17 lat, które nigdy wcześniej nie połknęły tabletki, mimo wielu prób. Rodziny radziły sobie dotąd, krusząc tabletki, mieszając je z musem jabłkowym albo szukając leków w płynie.
Dzieci uczyły się połykać w pięciu pozycjach głowy, najpierw z samymi łykami wody, potem z drobnymi cukierkami – od posypki do ciast po cukierki wielkości małej tabletki. Pokazywano im też schemat przełyku: ma on 1,5–2 cm średnicy, więcej niż jakakolwiek tabletka. Potem przez dwa tygodnie ćwiczyły codziennie w domu.
Wszystkie 33 dzieci, które ćwiczyły codziennie, nauczyły się połykać. Ośmioro wycofało się bez ćwiczeń: czworo było zbyt chorych, czworo odmówiło. Rozmowy telefoniczne po 30 dniach potwierdziły, że dzieci połykają już przepisane im leki.
Przegląd badań z 2015 roku znalazł pięć prac o nauce połykania tabletek u dzieci i wszystkie zakończyły się sukcesem. Skuteczne okazały się m.in.:
- terapia behawioralna,
- smakowy spray do gardła,
- instrukcje słowne,
- specjalny kubek do tabletek,
- trening pozycji głowy.
Warto też pamiętać, że niektóre tabletki są przeznaczone tylko dla dzieci, które już umieją je połykać. Ulotka Aviomarinu mówi wprost, że lek jest dla dzieci, które są w stanie samodzielnie połknąć tabletkę. Ulotka Zyrtec UCB dodaje, że dla dzieci bardziej odpowiednie mogą być inne postacie tego leku.
Czym popijać tabletki
W badaniu obu technik uczestnicy popijali placebo tylko 20 ml wody niegazowanej. Autorzy przyznają, że przy większej ilości płynu połykanie mogłoby zostać ocenione jako łatwiejsze. Ulotki podają konkretne ilości – na przykład Zyrtec UCB szklankę płynu, a Polprazol Max pół szklanki wody.
Które napoje mogą osłabiać działanie leków, opisujemy w artykule czym popijać leki.
Inne postacie leku zamiast tabletki
Ta sama substancja często występuje w kilku postaciach. Jeśli tabletki nie da się połknąć mimo prób, można zapytać lekarza lub farmaceutę o alternatywę:
- tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej – Hitaxa Fast umieszcza się w jamie ustnej, gdzie natychmiast się rozpada; woda nie jest potrzebna,
- tabletki musujące – ACC optima rozpuszcza się w połowie szklanki wody i wypija od razu,
- tabletki do ssania i do żucia – Rennie można ssać lub żuć, a Mobillek się rozgryza,
- syropy i zawiesiny doustne, często dostępne w wersji dla dzieci.
Kiedy trudność z połykaniem to objaw do lekarza
Kłopot tylko z dużymi tabletkami to co innego niż dysfagia, czyli zaburzenie połykania. NHS opisuje ją jako problem zwykle spowodowany niektórymi lekami albo inną chorobą, na przykład refluksem lub udarem.
NHS zaleca pilną wizytę u lekarza, jeśli ty albo twoje dziecko:
- ma trudność z połykaniem,
- krztusi się lub kaszle przy jedzeniu i piciu,
- ma uczucie, że coś utknęło w gardle po jedzeniu,
- zwraca pokarm, czasem przez nos,
- ma „mokry”, bulgoczący głos po jedzeniu lub piciu,
- ma duszność po jedzeniu lub piciu albo częste infekcje dróg oddechowych.
Leczenie zależy od przyczyny i może obejmować terapię połykania z logopedą. Ulotka Polprazolu Max wymienia zaś utrudnione połykanie wśród objawów, przy których trzeba niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.
