Tabletka powlekana – co to znaczy
Postać farmaceutyczną leku podaje punkt 3 charakterystyki produktu leczniczego. Tabletka powlekana składa się z rdzenia i otoczki. W charakterystyce Aleve widać to w wykazie substancji pomocniczych: osobno wymieniono skład rdzenia, osobno otoczki – z hypromelozy, dwutlenku tytanu, makrogolu i niebieskiego barwnika.
To najczęstsza postać leków w Polsce. W Rejestrze Produktów Leczniczych, według stanu z 25 września 2026 roku, jako tabletki powlekane zapisano 5131 pozycji na ponad 20 tysięcy. Należą do nich popularne leki bez recepty, na przykład tabletki z paracetamolem, ibuprofenem czy cetyryzyną.
Zwykła otoczka rozpuszcza się w żołądku i nie zmienia miejsca uwolnienia leku. Mimo to bywa częścią sposobu stosowania. Charakterystyka Axoprofenu zaleca, by tabletek nie kruszyć, nie żuć ani nie ssać, aby uniknąć podrażnienia żołądka lub gardła.
Tabletki dojelitowe – co to znaczy
Tabletka dojelitowa też jest powlekana, ale jej otoczka jest odporna na kwas żołądkowy. Tabletka nie rozpada się w żołądku, a substancja czynna uwalnia się dopiero w jelicie. Charakterystyka Acardu opisuje to wprost: tabletka ma otoczkę i nie rozpada się w żołądku, przez co zmniejsza się drażniące działanie kwasu acetylosalicylowego na błonę śluzową żołądka.
Z czego jest taka otoczka, widać w punkcie 6.1. W Acardzie, Bonacardzie i Ultrapirynie Forte jej podstawą jest kopolimer kwasu metakrylowego, uzupełniony między innymi talkiem. Charakterystyka Acardu podaje też, że kwas acetylosalicylowy z tabletek z otoczką wchłania się wolniej niż z postaci rozpadających się w żołądku – między innymi dlatego, że w środowisku zasadowym znaczna jego część występuje w postaci zdysocjowanej.
Europejska Agencja Leków zalicza postacie dojelitowe do postaci o opóźnionym uwalnianiu. W polskim rejestrze jest 187 pozycji w postaci tabletek dojelitowych i 217 w postaci kapsułek dojelitowych twardych.
Na co stosuje się tabletki dojelitowe
Otoczkę dojelitową dostają leki z dwóch powodów:
- ochrona żołądka przed lekiem – tak jest przy kwasie acetylosalicylowym, który drażni błonę śluzową żołądka,
- ochrona leku przed żołądkiem – omeprazol jest nietrwały w środowisku kwaśnym i dlatego, jak podaje charakterystyka Polprazolu Max, podaje się go w kapsułkach wypełnionych peletkami dojelitowymi.
W rejestrze najwięcej tabletek dojelitowych zawiera pantoprazol, kwas acetylosalicylowy i bisakodyl. Tę postać mają też między innymi leki z diklofenakiem, rabeprazolem, esomeprazolem i mesalazyną. W kapsułkach dojelitowych często występuje omeprazol.
Jak prawidłowo przyjmować tabletki dojelitowe
Połykać w całości
Charakterystyka Acardu mówi: tabletki dojelitowe należy przyjmować po posiłku i połykać w całości. Bonacard – tabletki należy połykać w całości, popijając wodą. NHS przy omeprazolu każe nie żuć i nie kruszyć kapsułek ani tabletek oznaczonych jako dojelitowe. Rozgryziona tabletka traci otoczkę, a lek trafia do żołądka, przed którym miała go chronić.
Tabletki dojelitowej kwasu acetylosalicylowego nie dzieli się też po to, by zmniejszyć dawkę. Charakterystyka Bonacardu 150 mg podaje: jeśli potrzebna jest dawka 75 mg, należy przyjąć inny produkt, zawierający 75 mg substancji.
Z jedzeniem czy na czczo
Porę przyjęcia podaje ulotka konkretnego leku, nie postać. Acard przyjmuje się po posiłku, Polprazol Max rano, a Helicid Control rano przed posiłkiem. Pokarm nieco opóźnia wchłanianie kwasu acetylosalicylowego z tabletek z otoczką, ale według charakterystyki nie na tyle, by zmieniało to działanie leku. Czym popijać tabletki, opisujemy w artykule czym popijać leki.
Kapsułki dojelitowe – czy można je otworzyć
Tu dokumenty bywają łagodniejsze niż przy tabletkach. Kapsułki Polprazolu Max należy połykać w całości, nie wolno ich żuć ani kruszyć. Pacjent z zaburzeniami połykania może jednak:
- otworzyć kapsułkę i połknąć zawartość, popijając połową szklanki wody,
- wymieszać zawartość ze słabo kwaśnym płynem, na przykład sokiem owocowym albo musem jabłkowym, lub z wodą niegazowaną i wypić od razu, najpóźniej w ciągu 30 minut,
- ssać kapsułkę i połykać mikrogranulki, popijając wodą.
W każdym wariancie mikrogranulek nie wolno żuć – to one mają otoczkę dojelitową. Charakterystyka Helicid Control dodaje, żeby nie używać mleka ani wody gazowanej. Nie każda kapsułka dojelitowa ma taki zapis, więc otwierać można tylko tę, której ulotka na to pozwala.
Czy tabletki można dzielić na pół
Co oznacza linia podziału
Wzór charakterystyki, którego używa Europejska Agencja Leków, przewiduje w punkcie 3 trzy różne zdania o linii podziału:
- tabletkę można podzielić na równe dawki,
- linia podziału ułatwia tylko przełamanie w celu łatwiejszego połknięcia, a nie podział na równe dawki,
- linia podziału nie jest przeznaczona do przełamywania tabletki.
Tabletki powlekane
Otoczka sama w sobie dzielenia nie wyklucza. Zyrtec UCB to tabletka powlekana z rowkiem dzielącym, którą według charakterystyki można podzielić na dwie równe dawki. Axoprofen 200 mg jest gładki po obu stronach, a Axoprofen Forte 400 mg ma linię podziału i można go podzielić na równe dawki. Zakaz kruszenia i żucia obowiązuje jednak obie moce.
Tabletki o przedłużonym i zmodyfikowanym uwalnianiu
Europejska Agencja Leków definiuje postaci o zmodyfikowanym uwalnianiu jako takie, w których szybkość lub miejsce uwalniania substancji różni się od postaci konwencjonalnej. Przedłużone uwalnianie oznacza wolniejsze uwalnianie niż z konwencjonalnej postaci podawanej tą samą drogą.
Wytyczna EMA zaznacza, że doustne postacie o przedłużonym uwalnianiu co do zasady nie powinny mieć linii podziału. Podział albo inna ingerencja może zaburzyć uwalnianie i potencjalnie doprowadzić do uwolnienia całej dawki naraz. Stąd zapisy w charakterystykach:
- Claritine Active, tabletki o przedłużonym uwalnianiu – nie należy ich dzielić, rozgryzać ani żuć,
- Ibuprofen Zentiva, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu z dwiema warstwami: szybką i powolną – nie należy ich kruszyć, żuć ani ssać, aby lek uwalniał się zgodnie z przeznaczeniem.
W rejestrze są 662 pozycje w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu i 181 o zmodyfikowanym. Bez recepty dostępne są spośród nich tylko cztery, reszta jest wydawana na receptę.
Czy tabletki dojelitowe są na receptę
Postać nie przesądza o kategorii dostępności. Spośród 187 pozycji tabletek dojelitowych w rejestrze 88 ma kategorię OTC, 90 – Rp, a 9 – Rpz. Acard i Ultrapiryna Forte są dostępne bez recepty. Pantoprazol w tabletkach dojelitowych 40 mg ma wyłącznie kategorię Rp, a w mocy 20 mg – zależnie od produktu – OTC albo Rp. Co oznaczają te skróty, wyjaśnia artykuł o lekach OTC. Punkt 3, w którym szukać informacji o dzieleniu tabletki, omawiamy w artykule o charakterystyce produktu leczniczego.
Jeśli połykanie tabletek w całości sprawia trudność, NHS radzi zapytać farmaceutę, który może zaproponować inny sposób przyjęcia leku.
