Co to jest glukozamina
Glukozamina to aminocukier, czyli cukier prosty z grupą aminową. Charakterystyki leków nazywają ją aminomonosacharydem występującym fizjologicznie w organizmie. Jest składnikiem łańcuchów polisacharydowych w chrząstce stawowej i w płynie maziowym, a według amerykańskiego NCCIH budulcem glikozaminoglikanów, które tworzą strukturę chrząstki.
Glukozaminę stosowaną w lekach pozyskuje się ze skorupiaków. Ma to praktyczny skutek: przy alergii na skorupiaki charakterystyki wszystkich leków z glukozaminą, które przeczytaliśmy, wymieniają ją jako przeciwwskazanie.
W lekach i suplementach glukozamina występuje jako sól: siarczan glukozaminy albo chlorowodorek glukozaminy. Często łączy się ją z chondroityną, innym składnikiem chrząstki.
Glukozamina – lek czy suplement diety
W Rejestrze Produktów Leczniczych jest siedem leków z glukozaminą (bez importu równoległego). Tylko jeden z nich jest dostępny bez recepty. Kolejność w tabeli jest alfabetyczna.
| Lek | Postać i skład | Dostępność |
|---|---|---|
| Arthryl | saszetki, 1500 mg siarczanu glukozaminy | na receptę |
| Arthryl Fast | ampułki do wstrzykiwań domięśniowych, siarczan glukozaminy z lidokainą | na receptę |
| Chronada | kapsułki, 250 mg chlorowodorku glukozaminy + 200 mg chondroityny | na receptę |
| Chronadamed | kapsułki, 264,6 mg siarczanu glukozaminy + 200 mg chondroityny | na receptę |
| Dolenio | tabletki powlekane, 1500 mg siarczanu glukozaminy | na receptę |
| Flexove | tabletki, 750 mg chlorowodorku glukozaminy | na receptę |
| Sanoflexan | saszetki, 1500 mg siarczanu glukozaminy | bez recepty |
Arthryl i Arthryl Fast należą do firmy Cooper, a Sanoflexan do Natur Produkt Pharma. Jak sprawdzić kategorię dostępności dowolnego leku, opisujemy w artykule o tym, czy lek jest na receptę.
Pozostałe produkty z glukozaminą – kapsułki i tabletki „na stawy”, także z chondroityną – to suplementy diety. Suplement nie ma wskazań ani ulotki, a w unijnym wykazie dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych (rozporządzenie 432/2012) nie ma żadnego oświadczenia o glukozaminie.
Co EFSA mówi o glukozaminie w suplementach
EFSA dwukrotnie oceniała wnioski producentów, którzy chcieli pisać na opakowaniach, że glukozamina dba o stawy. W 2011 roku chodziło o ochronę chrząstki przy dużym obciążeniu stawów, w 2012 – o utrzymanie prawidłowej chrząstki stawowej. Oba razy EFSA uznała, że nie wykazano związku przyczynowo-skutkowego między spożywaniem glukozaminy a utrzymaniem zdrowych stawów u osób bez choroby zwyrodnieniowej.
Jak czytać etykietę suplementu z glukozaminą
Rozporządzenie Ministra Zdrowia o oznakowaniu suplementów diety wymaga, żeby na opakowaniu były m.in.:
- określenie „suplement diety”,
- porcja zalecana do spożycia w ciągu dnia i ostrzeżenie przed jej przekraczaniem,
- zawartość składników w postaci liczbowej, w przeliczeniu na porcję dzienną.
Warto sprawdzić, czy etykieta podaje ilość glukozaminy, czy tylko masę jej soli, bo 1500 mg siarczanu to według charakterystyki leku Dolenio 1178 mg glukozaminy. Skorupiaki należą do alergenów, które przepisy unijne (rozporządzenie 1169/2011, załącznik II) każą wyróżnić w składzie. Czym lek bez recepty różni się od suplementu, wyjaśniamy w artykule o lekach OTC.
Na co stosuje się glukozaminę
Leki z glukozaminą mają jedno wskazanie: leczenie objawów łagodnej do umiarkowanej choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych. Charakterystyka leku Sanoflexan wymienia wśród tych objawów sztywność i ból stawów. Leki łączone z chondroityną są wskazane przy bólu od umiarkowanego do silnego, a zastrzyki Arthryl Fast – gdy siarczanu glukozaminy nie można przyjmować doustnie.
Glukozamina nie jest wskazana w leczeniu ostrego bólu. Charakterystyki leków z samą glukozaminą zastrzegają też, że wcześniej trzeba wykluczyć inne choroby stawów, które mogą wymagać innego leczenia – dlatego diagnoza należy do lekarza.
Jak działa glukozamina
Mechanizm działania siarczanu glukozaminy w chorobie zwyrodnieniowej stawów jest według charakterystyk nieznany. W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach glukozamina pobudzała chondrocyty do syntezy glikozaminoglikanów i proteoglikanów, a komórki maziówki do wytwarzania kwasu hialuronowego. Hamowała też enzymy rozkładające chrząstkę, takie jak kolagenaza. W przeciwieństwie do leków przeciwzapalnych z grupy NLPZ nie hamuje syntezy prostaglandyn.
Czy glukozamina pomaga na stawy i kolana
Dowody są niespójne. Charakterystyka Arthrylu podaje, że skuteczność wykazano w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego, także w trzyletnim badaniu, a w kręgosłupie i biodrze tylko częściowo. W stawach ręki skuteczności nie ustalono.
Amerykański NCCIH, który zbiera wyniki badań, uznaje, że wciąż nie wiadomo, czy glukozamina łagodzi objawy w kolanach:
- analiza 29 badań z 2018 roku wykazała zmniejszenie bólu po samej glukozaminie albo samej chondroitynie, ale nie po ich połączeniu,
- w analizie 25 badań z 2014 roku korzystniej wypadała glukozamina w postaci leku na receptę, co może jednak wynikać ze słabości tych badań,
- wytyczne się różnią: Amerykańskie Kolegium Reumatologii (ACR) i OARSI zdecydowanie odradzają glukozaminę przy chorobie kolan, amerykańscy ortopedzi (AAOS) dopuszczają, że może zmniejszać ból, a europejskie ESCEO zaleca krystaliczny siarczan glukozaminy na receptę.
Przy chorobie zwyrodnieniowej stawu biodrowego dwuletnie badanie nie wykazało przewagi glukozaminy nad placebo. Brytyjska NHS nie przepisuje glukozaminy ani chondroityny, bo nie ma mocnych dowodów ich skuteczności.
Kiedy brać glukozaminę – o jakiej porze
Leki z glukozaminą przyjmuje się raz na dobę, a różnią się podejściem do posiłku:
- Sanoflexan (bez recepty) – 1 saszetka rozpuszczona w szklance wody, raz na dobę, o stałej porze, najlepiej podczas posiłku; roztwór wypija się od razu,
- Arthryl – z posiłkiem,
- Flexove i Dolenio – niezależnie od posiłków.
Żadna z charakterystyk nie wskazuje, czy glukozaminę brać rano, czy wieczorem – liczy się stała pora. Przy suplemencie diety obowiązuje porcja i sposób użycia z etykiety.
Jak długo stosować glukozaminę
Glukozamina nie działa od razu. Charakterystyka Sanoflexanu podaje, że w większości badań odpowiedź na leczenie pojawiała się po kilku do kilkunastu tygodniach, a przy Flexove ból może ustępować po kilku tygodniach albo jeszcze później.
Granice stosowania są określone:
- po 2 miesiącach bez poprawy osoba przyjmująca Sanoflexan powinna bezwzględnie skonsultować się z lekarzem,
- po 2–3 miesiącach bez złagodzenia objawów charakterystyki Flexove i Dolenio każą ponownie ocenić leczenie,
- po 6 miesiącach bez poprawy leczenie Sanoflexanem należy przerwać,
- dłużej niż 3 lata – charakterystyka Arthrylu nie zaleca ciągłego stosowania, bo bezpieczeństwa nie ustalono.
Glukozamina a cukrzyca – czy podnosi cukier
Może podnosić. Charakterystyki leków wymieniają wśród działań niepożądanych zwiększenie stężenia glukozy we krwi i niedostateczną kontrolę glikemii w cukrzycy, o nieznanej częstości. NCCIH również podaje, że u części osób glukozamina może podnosić poziom cukru.
Dlatego u osób z cukrzycą i zaburzeniami tolerancji glukozy zaleca się kontrolę stężenia glukozy we krwi przed rozpoczęciem leczenia i okresowo w jego trakcie, a w razie potrzeby także zapotrzebowania na insulinę. W badaniach na zwierzętach glukozamina nasilała hiperglikemię i oporność na insulinę, ale badania u ludzi nie potwierdzają w pełni wpływu na glikemię w dawkach leczniczych.
Czy glukozamina powoduje tycie
Charakterystyki leków z glukozaminą nie wymieniają przyrostu masy ciała wśród działań niepożądanych. Wymieniają natomiast obrzęki, w tym obrzęki obwodowe, o nieznanej częstości – obrzęk nóg, który nie mija, warto pokazać lekarzowi.
Saszetki zawierają substancje pomocnicze: w Arthrylu około 2 g sorbitolu, w Sanoflexanie około 1,5 g izomaltu. Przy suplemencie skład i porcję podaje etykieta.
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Charakterystyki leków z glukozaminą wymieniają m.in. takie przeciwwskazania i ograniczenia:
- alergia na skorupiaki i nadwrażliwość na składniki produktu,
- ciąża – nie należy stosować glukozaminy; nie zaleca się jej też podczas karmienia piersią,
- wiek poniżej 18 lat – brak danych o bezpieczeństwie i skuteczności,
- fenyloketonuria przy produktach z aspartamem (Arthryl),
- dziedziczna nietolerancja fruktozy przy produktach z sorbitolem lub izomaltem.
Skutki uboczne glukozaminy
W kluczowych badaniach klinicznych Arthrylu zdarzenia niepożądane obserwowano u 15% pacjentów – zarówno przyjmujących siarczan glukozaminy, jak i placebo. Najczęstsze są przemijające i łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe: nudności, ból brzucha, niestrawność, wzdęcia, zaparcia i biegunka. Często zdarzają się też ból głowy, senność i zmęczenie.
Rzadziej charakterystyki wymieniają zawroty głowy, wysypkę, świąd, zaczerwienienie twarzy, a z nieznaną częstością m.in. pokrzywkę, obrzęk naczynioruchowy, zaburzenia rytmu serca, żółtaczkę i wzrost aktywności enzymów wątrobowych. Saszetka Arthrylu zawiera 151 mg sodu, a Sanoflexanu 256 mg potasu, co ma znaczenie przy diecie z ograniczeniem tych pierwiastków i chorobach nerek.
Z czym łączyć glukozaminę, a z czym nie
Według charakterystyk siarczan glukozaminy nie wpływa na główne enzymy wątrobowe CYP450, więc ryzyko interakcji jest niskie. Są jednak wyjątki:
- warfaryna i inne doustne leki z grupy antagonistów witaminy K – notowano wzrost INR, dlatego pacjentów należy ściśle kontrolować przy rozpoczynaniu i kończeniu przyjmowania glukozaminy; NCCIH podaje, że glukozamina z chondroityną wiąże się u nich z większym ryzykiem krwawień,
- tetracykliny – glukozamina może zwiększać ich wchłanianie, choć znaczenie kliniczne jest prawdopodobnie ograniczone,
- chondroityna – charakterystyka Sanoflexanu podaje, że przyjmowana razem może zmniejszać wchłanianie glukozaminy.
Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, steroidowe i niesteroidowe, można według charakterystyk podawać razem z siarczanem glukozaminy. Charakterystyka Arthrylu dodaje, że bywa to konieczne w okresach zaostrzeń albo zanim glukozamina zacznie działać. Więcej o sprawdzaniu interakcji w artykule o interakcjach leków.
Siarczan czy chlorowodorek glukozaminy
Obie formy to sole tej samej substancji. Różnią się ilością samej glukozaminy w tej samej masie: 1500 mg siarczanu odpowiada 1178 mg glukozaminy (Dolenio), a 750 mg chlorowodorku – 625 mg glukozaminy (Flexove). Dlatego przy porównywaniu produktów liczy się ilość glukozaminy, a nie masa soli.
Większość leków zarejestrowanych w Polsce zawiera siarczan. Na strukturę stawu nie wpłynęła żadna z form podawana osobno: w dwóch dwuletnich badaniach – australijskim z siarczanem i amerykańskim z chlorowodorkiem – sama glukozamina nie zmniejszyła zwężania szpary stawowej. NCCIH zastrzega, że wyniki badań nad strukturą stawu są sprzeczne.
Glukozamina czy kolagen
To dwie różne substancje. Glukozamina jest aminocukrem i w Polsce bywa lekiem, a kolagen to białko, które w produktach „na stawy” występuje jako suplement diety. EFSA oceniła też hydrolizat kolagenu i doszła do tego samego wniosku co przy glukozaminie: nie wykazano jego wpływu na utrzymanie zdrowych stawów.
Unijny wykaz oświadczeń zawiera natomiast zdanie, że witamina C przyczynia się do prawidłowego wytwarzania kolagenu w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania chrząstek. Co jeszcze trzeba wiedzieć o suplementach z kolagenem, opisujemy w artykule o kolagenie.
