Czym są interakcje leków
Amerykańska FDA dzieli interakcje na trzy grupy. Lek z lekiem – gdy dwa leki lub więcej reagują ze sobą. Lek z pokarmem lub napojem – na przykład alkohol z niektórymi lekami może wywołać senność i spowolnić reakcje. Lek z chorobą – gdy istniejąca choroba sprawia, że lek staje się szkodliwy, jak lek na katar przy nadciśnieniu.
Skutki bywają trzy: lek działa słabiej, działa silniej, niż powinien, albo pojawiają się nieoczekiwane działania niepożądane. Część interakcji jest groźna dla zdrowia. Europejska Agencja Leków (EMA) rozróżnia przy tym dwa mechanizmy.
Interakcje farmakokinetyczne
Dotyczą drogi leku przez organizm: wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i wydalania. Jeden lek zmienia wtedy stężenie drugiego we krwi. Przykład z charakterystyki Rennie: wapń i magnez tworzą kompleksy m.in. z tetracyklinami, chinolonami i lewotyroksyną, przez co te leki słabiej się wchłaniają.
Inny mechanizm to wpływ na enzymy wątroby z rodziny cytochromu P450. Inhibitor enzymu podnosi stężenie leku, induktor je obniża. Charakterystyka Gripexu podaje, że silne inhibitory izoenzymu CYP2D6, np. fluoksetyna czy paroksetyna, zwiększają stężenie dekstrometorfanu – przy chinidynie nawet 20-krotnie.
Interakcje farmakodynamiczne
Leki działają w tym samym miejscu albo mają podobne lub przeciwstawne efekty, więc się sumują (synergizm) albo znoszą (antagonizm). Zmienia się wtedy efekt, nie droga leku przez organizm. Charakterystyka Acardu opisuje oba warianty: kwas acetylosalicylowy z innymi NLPZ działa synergicznie, więc rośnie ryzyko uszkodzeń błony śluzowej żołądka, a według danych doświadczalnych ibuprofen może hamować przeciwpłytkowe działanie małych dawek kwasu acetylosalicylowego.
Jak sprawdzić, czy leki wchodzą w interakcje
Odpowiedź na pytanie „czy moje leki wchodzą w interakcje” jest zapisana w dokumentach każdego leku. Trzeba tylko wiedzieć, gdzie szukać:
- Ulotka, punkt 2, część „Lek a inne leki” – lista leków, których nie wolno łączyć, i tych, przy których trzeba zapytać lekarza. Obok jest część o jedzeniu, piciu i alkoholu.
- Charakterystyka Produktu Leczniczego, punkt 4.5 – wersja dla fachowców. Wytyczne Komisji Europejskiej każą zaczynać ją od połączeń przeciwwskazanych, potem niezalecanych, a dopiero potem pozostałych. Mają tam trafić także zioła, żywność, alkohol i palenie.
- Farmaceuta – ustawa o zawodzie farmaceuty zalicza do porady farmaceutycznej informację o możliwych interakcjach z innymi lekami lub pożywieniem.
FDA przypomina, że różne leki bez recepty mogą zawierać tę samą substancję czynną, więc przy kilku lekach trzeba porównać ich skład. Ulotki zmieniają się wraz z nowymi danymi, dlatego warto czytać je przy każdym zakupie, a nie raz na zawsze.
Przegląd lekowy i konsultacja farmaceutyczna
Przy wielu lekach przyjmowanych przewlekle pomocna jest opieka farmaceutyczna. Ustawa o zawodzie farmaceuty obejmuje nią konsultacje farmaceutyczne i przeglądy lekowe z oceną farmakoterapii, prowadzone „w celu wykrywania i rozwiązywania problemów lekowych”. Farmaceuta współpracuje przy tym z lekarzem prowadzącym leczenie.
Co zrobić, gdy wykryjesz interakcję lub pojawią się objawy
Jeśli ulotka wymienia przyjmowany lek jako przeciwwskazany, nie łącz ich. Ulotka Ibupromu każe przed zastosowaniem z innymi lekami zawsze poradzić się lekarza lub farmaceuty. Leku na receptę nie odstawiaj sam: ulotka symwastatyny zastrzega, że o przerwaniu leczenia przy interakcji decyduje lekarz, i każe mówić o niej każdemu lekarzowi, który przepisuje nowy lek.
Gdy pojawią się niepokojące objawy, ulotki każą powiedzieć o nich lekarzowi lub farmaceucie. Działania niepożądane można też zgłosić do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych. Po przyjęciu za dużej dawki paracetamolu ulotka Apapu wymaga natychmiastowego kontaktu z lekarzem, nawet bez objawów, bo grozi uszkodzenie wątroby.
Jakich leków nie można łączyć
Ogólnej listy nie ma, ale kilka połączeń pojawia się w charakterystykach wielu popularnych leków bez recepty.
Dwa leki z grupy NLPZ naraz
Ulotka Ibupromu zabrania łączenia ibuprofenu z innymi niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, innymi lekami przeciwbólowymi i kwasem acetylosalicylowym w dawkach przeciwbólowych. NHS dodaje, że takie połączenie zwiększa ryzyko poważnych działań niepożądanych, takich jak wrzody żołądka. Z paracetamolem dorosły może ibuprofen przyjąć – szczegóły w artykule paracetamol czy ibuprofen.
NLPZ i leki przeciwzakrzepowe
Charakterystyka Ibupromu podaje, że NLPZ mogą nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych. Charakterystyka Acardu opisuje mechanizm: kwas acetylosalicylowy wypiera te leki z połączeń z białkami osocza i sam hamuje płytki krwi, co zwiększa ryzyko krwotoków. Z innymi NLPZ zwiększa ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego.
Paracetamol w kilku lekach naraz
Paracetamol jest składnikiem leków przeciwbólowych, ale też preparatów złożonych na przeziębienie, takich jak Gripex, i leków na noc, jak APAP Noc. Charakterystyki Apapu i Gripexu mówią to samo: nie stosować równocześnie z innymi lekami zawierającymi paracetamol.
Interakcje z żywnością, alkoholem, ziołami i suplementami
Sok grejpfrutowy
Charakterystyka symwastatyny (lek na cholesterol) podaje, że sok grejpfrutowy hamuje enzym CYP3A4. Ponad litr soku dziennie zwiększa narażenie na lek 7-krotnie, a nawet szklanka (240 ml) rano przy dawce wieczornej – 1,9-krotnie. Należy unikać soku w trakcie leczenia. Więcej o napojach w artykule czym popijać leki.
Alkohol
Ulotka Apapu zakazuje alkoholu podczas leczenia paracetamolem ze względu na ryzyko uszkodzenia wątroby, a ulotka APAP Noc mówi wprost: nie wolno pić alkoholu. Przy kwasie acetylosalicylowym alkohol zwiększa ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego. Szczegóły: leki przeciwbólowe a alkohol i antybiotyk a alkohol.
Dziurawiec
Ziele dziurawca bywa lekiem roślinnym bez recepty, a mimo to wchodzi w liczne interakcje. Ulotka Depreminu podaje, że pobudza enzymy CYP3A4, CYP2C9, CYP2C19 i glikoproteinę P, przez co obniża stężenie wielu leków, m.in. symwastatyny i digoksyny. Przeciwwskazane jest łączenie go m.in. z lekami przeciwzakrzepowymi z grupy pochodnych kumaryny.
Witaminy i minerały
Suplementy też wchodzą w interakcje. Charakterystyka Vigantolu zabrania łączenia go bez nadzoru lekarza z innymi lekami, suplementami i żywnością zawierającymi witaminę D. Charakterystyka Calcium Hasco wskazuje, że wapń zmniejsza wchłanianie tetracyklin, chinolonów i lewotyroksyny.
Jak zapobiegać niebezpiecznym interakcjom
FDA zaleca kilka prostych zasad:
- przy nowej recepcie mów lekarzowi o wszystkich lekach, także bez recepty, oraz o suplementach, witaminach i ziołach,
- czytaj ulotkę przy każdym leku, także znanym, bo informacje się zmieniają,
- porównuj substancje czynne, gdy bierzesz kilka leków bez recepty,
- pytaj farmaceutę, czy nowy lek można łączyć z obecnymi i czego unikać w diecie.
Kto jest najbardziej narażony na interakcje lekowe
FDA wskazuje osoby, które przyjmują kilka różnych leków naraz (polipragmazja), leczą się u kilku lekarzy albo mają niektóre choroby. Wytyczne Komisji Europejskiej każą w punkcie 4.5 ChPL opisywać grupy, u których interakcja jest silniejsza: osoby z zaburzeniami czynności nerek, dzieci i osoby starsze.
Czy odstęp między dawkami może zapobiec interakcji
Tylko przy niektórych. Odstęp działa, gdy problemem jest wchłanianie:
- leki zobojętniające, jak Rennie, przyjmuje się w odstępie 1–2 godzin od innych leków,
- magnez podaje się co najmniej 3 godziny po tetracyklinach, a chinolony co najmniej 2 godziny przed albo 6 godzin po magnezie (Magne B6).
Nie działa, gdy jeden czynnik zmienia metabolizm. Sok grejpfrutowy wypity rano podnosi stężenie symwastatyny przyjętej wieczorem. Po odstawieniu dziurawca aktywność enzymów wraca do normy dopiero w ciągu tygodnia, a paracetamolu nie łączy się z inhibitorami MAO do 2 tygodni po ich odstawieniu.
Czy brak ostrzeżenia w wyszukiwarce oznacza, że połączenie jest bezpieczne
Wyszukiwarki interakcji dostępne w internecie i w aplikacjach pomagają wstępnie sprawdzić połączenie, ale wiążącym dokumentem pozostaje ulotka i ChPL konkretnego leku. Brak wpisu nie zawsze oznacza zbadane bezpieczeństwo: wytyczne Komisji Europejskiej wymagają, by ChPL wprost podawała, gdy badań interakcji nie przeprowadzono. Przy wątpliwościach rozstrzyga farmaceuta albo lekarz.
