Czym jest omeprazol i jak działa
Omeprazol należy do inhibitorów pompy protonowej – grupy leków zmniejszających ilość kwasu wytwarzanego przez żołądek.
W Polsce występuje w dwóch kategoriach dostępności. Większość preparatów wydawana jest na receptę, ale część – w dawce 10 i 20 mg – dostępna jest bez recepty. To istotna różnica wobec części zaleceń zagranicznych, w których inhibitor pompy protonowej przepisuje lekarz.
Na co i jak długo
Zarejestrowane wskazanie preparatu dostępnego bez recepty to leczenie objawów refluksu żołądkowo-przełykowego u dorosłych – zgagi i zarzucania kwaśnej treści żołądkowej.
Dawkowanie:
- 20 mg raz na dobę przez maksymalnie 14 dni,
- preparat przyjmuje się rano,
- złagodzenie objawów może wymagać przyjmowania kapsułek przez 2 lub 3 kolejne dni,
- u większości osób zgaga ustępuje całkowicie w ciągu 7 dni,
- po całkowitym ustąpieniu dolegliwości leczenie należy zakończyć.
Warto zauważyć, że omeprazol nie działa doraźnie – to odróżnia go od leków zobojętniających kwas, które przynoszą ulgę od razu, ale nie zmniejszają wydzielania kwasu.
U osób z zaburzeniami czynności nerek i po 65. roku życia zmiana dawkowania nie jest konieczna. Osoby z zaburzeniami czynności wątroby powinny poradzić się lekarza przed rozpoczęciem stosowania – u nich wystarczająca bywa dawka 10–20 mg.
Kiedy najpierw diagnostyka
To najważniejsze zastrzeżenie dotyczące tej substancji i zarazem główne ryzyko leku dostępnego bez recepty.
Przy wystąpieniu niepokojących objawów:
- istotnego, niezamierzonego zmniejszenia masy ciała,
- nawracających wymiotów,
- trudności w połykaniu,
- wymiotów krwistych lub smolistych stolców,
a także przy podejrzeniu lub stwierdzeniu owrzodzenia żołądka, należy wykluczyć obecność zmian nowotworowych – ponieważ leczenie omeprazolem może złagodzić objawy i opóźnić rozpoznanie.
Mechanizm jest tu podstępny w ten sam sposób co przy katarze z odbicia: poprawa samopoczucia jest odbierana jako dowód, że leczenie działa, podczas gdy przyczyna pozostaje nierozpoznana.
Przeciwwskazania i interakcje
Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na omeprazol, podstawione benzoimidazole lub którąkolwiek substancję pomocniczą. Omeprazolu, podobnie jak innych inhibitorów pompy protonowej, nie należy podawać jednocześnie z nelfinawirem.
Nie zaleca się także jednoczesnego stosowania z atazanawirem. Jeśli takie połączenie zostanie uznane za konieczne, wymaga ono kontroli stanu klinicznego i dostosowania dawek, a dawka omeprazolu nie powinna wtedy przekraczać 20 mg.
Omeprazol jest inhibitorem izoenzymu CYP2C19, co ma znaczenie przy jednoczesnym przyjmowaniu innych leków metabolizowanych tą drogą – warto omówić to z lekarzem lub farmaceutą.
Rzadkie, ale istotne działania niepożądane
Stosowanie inhibitorów pompy protonowej wiąże się ze sporadycznym występowaniem podostrej skórnej postaci tocznia rumieniowatego. Jeśli pojawią się zmiany skórne, zwłaszcza w miejscach narażonych na słońce, z jednoczesnym bólem stawów, należy niezwłocznie szukać pomocy medycznej – lekarz rozważy wtedy przerwanie leczenia.
Wystąpienie tej reakcji po jednym inhibitorze pompy protonowej zwiększa ryzyko jej wystąpienia po innych lekach z tej grupy.
Możliwe są też zawroty głowy i zaburzenia widzenia – w razie ich wystąpienia nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn.
Wpływ na wyniki badań
Zmniejszenie kwasowości soku żołądkowego powoduje wtórne zwiększenie stężenia chromograniny A w surowicy, co może zakłócać wyniki badań wykorzystujących ten wskaźnik. Przed planowaną diagnostyką warto poinformować lekarza o przyjmowaniu preparatu.
Ciąża i karmienie piersią
Wyniki trzech prospektywnych badań epidemiologicznych, obejmujących ponad tysiąc przypadków ekspozycji, nie wskazują na niekorzystny wpływ omeprazolu na ciążę ani na stan zdrowia płodu i noworodka – może być więc stosowany w ciąży.
Omeprazol przenika do mleka kobiecego, ale stosowany w dawkach leczniczych nie wpływa niekorzystnie na dziecko.
