Ile trwa kaszel
Kaszel zwykle ustępuje sam w ciągu 3 do 4 tygodni i przez ten czas najczęściej nie ma potrzeby wizyty u lekarza.
To dłużej, niż większość osób się spodziewa – i stąd bierze się częsty błąd polegający na zmienianiu preparatu co kilka dni, w przekonaniu, że poprzedni nie zadziałał. Kaszel utrzymujący się dłużej niż 3 tygodnie nazywa się przewlekłym i jest wskazaniem do konsultacji.
Skąd się bierze
Większość kaszlu to następstwo przeziębienia lub grypy. Inne przyczyny to:
- palenie tytoniu,
- refluks żołądkowo-przełykowy,
- alergie, na przykład katar sienny,
- infekcje takie jak zapalenie oskrzeli lub COVID-19,
- spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła.
Kaszel rzadko bywa objawem czegoś poważnego, na przykład raka płuca.
Co pomaga
Domowe sposoby
- odpoczywaj,
- pij dużo płynów,
- zostań w domu i ogranicz kontakt z innymi, jeśli masz gorączkę albo nie czujesz się na siłach wykonywać codziennych czynności.
Możesz też sięgnąć po paracetamol lub ibuprofen, jeśli towarzyszy ci ból, oraz po ciepły napój z cytryną i miodem – wyciśnij sok z połowy cytryny do kubka przegotowanej wody i dodaj 1–2 łyżeczki miodu. Nie podawaj go niemowlętom poniżej 1. roku życia ani gorących napojów małym dzieciom.
Uczciwie trzeba dodać, że dowodów na skuteczność ciepłego napoju z cytryną i miodem oraz preparatów ziołowych jest niewiele.
Czego syrop nie załatwi
To najważniejsze zdanie na tej stronie. Według NHS syropy na kaszel, preparaty na kaszel i pastylki do ssania nie zatrzymają kaszlu – mogą jedynie sprawić, że będziesz kaszleć mniej. Kaszlu nie zatrzymają też preparaty obkurczające naczynia ani preparaty zawierające kodeinę.
Nie znaczy to, że nie warto po nie sięgać – znaczy, że warto mieć wobec nich właściwe oczekiwania. Kaszel po infekcji i tak potrwa swoje.
Część preparatów na kaszel nie jest odpowiednia dla dzieci poniżej 12 lat, a niektóre leki i preparaty ziołowe nie są bezpieczne dla wszystkich, na przykład w ciąży. Zawsze warto sprawdzić ulotkę albo zapytać farmaceutę.
Kaszel suchy czy z wydzieliną
Od tego rozróżnienia zależy wybór preparatu, bo dostępne w aptece leki dzielą się na dwie przeciwstawne grupy.
| Kaszel suchy | Kaszel z wydzieliną | |
|---|---|---|
| Cel | zmniejszyć męczący odruch kaszlu | ułatwić odkrztuszenie |
| Grupa leków | przeciwkaszlowe | mukolityczne i wykrztuśne |
| Przykłady | butamirat, dekstrometorfan, lewodropropizyna | ambroksol, acetylocysteina |
Tych dwóch grup nie wolno łączyć. Lek przeciwkaszlowy hamuje odruch kaszlu, a lek wykrztuśny upłynnia wydzielinę i zwiększa jej ilość – razem prowadzą do zalegania śluzu w drogach oddechowych, co zwiększa ryzyko skurczu oskrzeli i zakażenia. Zakaz ten zapisany jest w charakterystykach obu grup leków, niezależnie od siebie.
Warto też wiedzieć, że same leki przeciwkaszlowe różnią się między sobą: butamirat według swojej charakterystyki nie wywołuje przyzwyczajenia ani uzależnienia, natomiast przy dekstrometorfanie odnotowano przypadki nadużywania i uzależnienia, a lista jego przeciwwskazań obejmuje między innymi astmę, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc i zapalenie płuc.
Osobno stoi lewodropropizyna, bo działa obwodowo – w oskrzelach i tchawicy, a nie w ośrodku kaszlu w mózgu. Jej przeciwwskazania są inne: ciąża i karmienie piersią są tam wymienione wprost, a leku nie podaje się dzieciom poniżej 2 lat.
Co jest czym w aptece
Nazwa handlowa rzadko mówi, do której grupy należy preparat, a to jedyne, co naprawdę trzeba wiedzieć przed zakupem. Sprawdź substancję czynną na opakowaniu i przypisz ją do jednej z dwóch kolumn tabeli wyżej. Jeśli w składzie jest acetylocysteina albo ambroksol – to preparat na kaszel z wydzieliną. Jeśli butamirat, dekstrometorfan lub lewodropropizyna – na kaszel suchy.
Kaszel w ciąży
Kaszel w ciąży bywa uciążliwy, a wybór leków jest wąski – żaden z typowych syropów nie jest preparatem, po który sięga się bez pytania.
| Substancja | Co mówi charakterystyka o ciąży |
|---|---|
| butamirat | Stosowanie wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza; przy przewadze korzyści – najniższa skuteczna dawka i najkrótszy czas |
| dekstrometorfan | Tylko gdy w opinii lekarza korzyść przeważa nad zagrożeniem dla płodu. W okresie karmienia piersią przeciwwskazany |
| ambroksol | W pierwszym trymestrze nie jest zalecany. Po 28. tygodniu duże doświadczenie kliniczne nie wykazało szkodliwego działania na płód |
W praktyce pierwszym wyborem zostaje to, co i tak działa na kaszel infekcyjny: nawilżone powietrze, ciepłe płyny i cierpliwość. Kaszel utrzymujący się dłużej, niż wynikałoby z przebiegu infekcji, warto omówić z położną albo lekarzem.
Kiedy do lekarza
Umów wizytę, jeśli:
- kaszel utrzymuje się dłużej niż 3 tygodnie,
- chudniesz bez wyraźnej przyczyny,
- masz osłabioną odporność, na przykład z powodu chemioterapii albo cukrzycy.
Pilnej porady wymaga sytuacja, gdy:
- kaszel jest bardzo nasilony albo szybko się pogarsza – na przykład jest szczekający lub nie da się go opanować,
- czujesz się bardzo źle,
- masz ból w klatce piersiowej,
- boczna strona szyi jest obrzmiała i bolesna,
- masz trudności z oddychaniem,
- odkrztuszasz krew.
Antybiotyków zwykle nie przepisuje się przy kaszlu. Lekarz sięga po nie tylko wtedy, gdy są potrzebne – na przykład przy zakażeniu bakteryjnym albo u osoby zagrożonej powikłaniami.
Co się dzieje na wizycie
Żeby ustalić przyczynę kaszlu, lekarz może:
- osłuchać klatkę piersiową stetoskopem,
- pobrać próbkę odkrztuszanej wydzieliny,
- zlecić zdjęcie rentgenowskie, testy alergiczne albo badanie czynności płuc,
- skierować do szpitala na konsultację specjalistyczną, choć zdarza się to rzadko.
