Czym jest dekstrometorfan i jak działa
Dekstrometorfan to lek przeciwkaszlowy zaliczany w klasyfikacji anatomiczno-terapeutycznej do alkaloidów opioidowych i ich pochodnych (kod ATC R05DA09).
Działa w ośrodkowym układzie nerwowym, na ośrodek kaszlu zlokalizowany w rdzeniu przedłużonym, i podwyższa próg odruchu kaszlowego. W dawkach terapeutycznych nie hamuje przy tym czynności oddechowej ani pracy aparatu rzęskowego oskrzeli.
Działanie przeciwkaszlowe zaczyna się po 15–30 minutach od przyjęcia doustnego i utrzymuje przez 5–6 godzin. Maksymalne stężenie we krwi po dawce 20 mg występuje po około 2,5 godziny, a farmakokinetyka tej substancji cechuje się dużą zmiennością osobniczą – ta sama dawka może działać na różne osoby zauważalnie inaczej.
Na jaki kaszel
Zarejestrowanym wskazaniem jest okresowe hamowanie kaszlu nieproduktywnego, czyli suchego, o różnym pochodzeniu:
- przy przeziębieniu,
- przy kaszlu opłucnowym, na przykład po urazie klatki piersiowej,
- przy kaszlu wywołanym wdychaniem substancji drażniących.
Słowo „okresowe” jest tu istotne: lek ma tłumić męczący kaszel doraźnie, a nie być stosowany przewlekle.
Dawkowanie
Dla tabletek 15 mg, u dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat:
- 15 mg (1 tabletka) co 4 godziny albo 30 mg (2 tabletki) co 6–8 godzin,
- maksymalnie 120 mg na dobę, czyli 8 tabletek.
W samoleczeniu maksymalny czas leczenia to 3 dni. Pokarm nie wpływa na wchłanianie, więc lek można przyjmować niezależnie od posiłków.
Preparaty dekstrometorfanu różnią się postacią i mocą – dostępne są tabletki, kapsułki i syropy, w tym preparaty złożone – dlatego decyduje ulotka konkretnego opakowania.
Kiedy nie wolno stosować
Lista przeciwwskazań jest dłuższa niż przy większości leków dostępnych bez recepty:
- nadwrażliwość na dekstrometorfan lub którąkolwiek substancję pomocniczą,
- przyjmowanie inhibitorów MAO – obecnie albo w ciągu ostatnich 14 dni,
- niewydolność oddechowa lub ryzyko jej wystąpienia,
- astma oskrzelowa,
- przewlekła obturacyjna choroba płuc,
- zapalenie płuc,
- depresja oddechowa,
- karmienie piersią.
Warto zwrócić uwagę, że astma, POChP i zapalenie płuc są tu przeciwwskazaniami, a nie tylko powodem do ostrożności – a to właśnie choroby, przy których kaszel bywa uciążliwy i kusi, by po taki lek sięgnąć.
W trakcie stosowania nie należy pić alkoholu, ponieważ dekstrometorfan nasila jego hamujące działanie na ośrodkowy układ nerwowy.
Ryzyko nadużywania
Charakterystyka produktu poświęca temu osobne ostrzeżenie: odnotowano przypadki nadużywania dekstrometorfanu oraz uzależnienia od niego.
- może rozwinąć się tolerancja oraz uzależnienie psychiczne i fizyczne,
- szczególnej ostrożności wymaga stosowanie u młodzieży i młodych osób dorosłych, a także u osób, u których w wywiadzie odnotowano nadużywanie leków lub substancji psychoaktywnych,
- nie wolno przekraczać zalecanej dawki ani zalecanego czasu leczenia.
To najważniejsza różnica wobec butamiratu, którego charakterystyka podaje wprost, że nie wywołuje on przyzwyczajenia ani uzależnienia.
Czego nie łączyć
Poza bezwzględnym przeciwwskazaniem, jakim są inhibitory MAO, obowiązuje ta sama zasada co przy innych lekach przeciwkaszlowych: nie łączy się ich z lekami wykrztuśnymi i mukolitycznymi, takimi jak ambroksol. Hamowanie odruchu kaszlu przy jednoczesnym upłynnianiu wydzieliny prowadzi do zalegania śluzu w drogach oddechowych.
Działania niepożądane i przedawkowanie
Bardzo często – u więcej niż 1 na 10 osób – występują senność i zawroty głowy. Często, czyli u 1 do 10 osób na 100, pojawia się dezorientacja.
Z częstością nieznaną notowano reakcje nadwrażliwości: pokrzywkę, reakcje anafilaktyczne, wstrząs anafilaktyczny, obrzęk naczynioruchowy i skurcz oskrzeli, a także zaburzenia psychotyczne z omamami, niewyraźną mowę, oczopląs oraz ruchy mimowolne, zwłaszcza u dzieci.
Przedawkowanie może wiązać się z nudnościami, wymiotami, pobudzeniem, splątaniem, sennością, osłupieniem, oczopląsem, zaburzeniami równowagi, psychozą toksyczną z omamami wzrokowymi oraz kardiotoksycznością – przyspieszoną czynnością serca i nieprawidłowym zapisem EKG z wydłużeniem odstępu QTc. Przy dużym przedawkowaniu mogą wystąpić śpiączka, depresja oddechowa i drgawki.
W leczeniu przedawkowania stosuje się węgiel aktywny u osób bez objawów, które przyjęły zbyt dużą dawkę w ciągu ostatniej godziny, a przy sedacji lub śpiączce rozważa się nalokson, w dawkach stosowanych przy przedawkowaniu opioidów.
Ciąża i karmienie piersią
W okresie karmienia piersią dekstrometorfan jest przeciwwskazany, ponieważ nie można wykluczyć depresji oddechowej u niemowlęcia.
W ciąży brakuje dobrze udokumentowanych badań bezpieczeństwa. Lek może być stosowany wyłącznie wtedy, gdy w opinii lekarza korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem dla płodu – duże dawki mogą powodować depresję oddechową u noworodków, nawet jeśli były stosowane przez krótki czas. Stosowanie w ciąży zawsze powinno odbywać się pod kontrolą lekarza.