Na co działa Acodin
Acodin zawiera dekstrometorfan w postaci bromowodorku, 15 mg w każdej tabletce. To lek przeciwkaszlowy: działa w ośrodkowym układzie nerwowym na ośrodek kaszlu w rdzeniu przedłużonym i podwyższa próg odruchu kaszlowego. W dawkach terapeutycznych nie hamuje oddychania ani pracy aparatu rzęskowego oskrzeli. Działanie zaczyna się po 15–30 minutach od przyjęcia tabletki i utrzymuje się przez 5–6 godzin. Charakterystyka zalicza dekstrometorfan do grupy alkaloidów opioidowych i ich pochodnych.
Tylko na kaszel suchy
Wskazaniem jest okresowe hamowanie kaszlu nieproduktywnego, czyli suchego, niezwiązanego z zaleganiem wydzieliny w drogach oddechowych. Może on mieć różne pochodzenie:
- przeziębienie,
- kaszel opłucnowy, np. po urazie klatki piersiowej,
- kaszel wywołany wdychaniem substancji drażniących.
Lek hamuje kaszel, ale nie usuwa jego przyczyny. Charakterystyka zaznacza też, że nie jest zalecany w hamowaniu kaszlu przewlekłego.
Leku nie stosuje się w schorzeniach dróg oddechowych przebiegających ze zwiększoną ilością śluzu, takich jak zapalenie oskrzeli, rozstrzenie oskrzeli czy mukowiscydoza. Przy kaszlu z wydzieliną stosuje się leki innego rodzaju – na przykład ułatwiający odkrztuszanie Mucosolvan.
Dawkowanie
Dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat:
- 1 tabletka (15 mg) co 4 godziny albo
- 2 tabletki (30 mg) co 6–8 godzin.
Nie należy przekraczać 120 mg na dobę, czyli 8 tabletek. W samoleczeniu leczenie nie powinno trwać dłużej niż 3 dni. Lek przyjmuje się doustnie, z posiłkiem lub niezależnie od posiłków – jedzenie nie wpływa na wchłanianie leku.
Tabletki nie są przeznaczone dla dzieci poniżej 12 lat. Jeśli działanie leku wydaje się za mocne albo za słabe, ulotka odsyła do lekarza. Pominiętą dawkę przyjmuje się jak najszybciej, chyba że zbliża się pora kolejnej. Nie należy przyjmować dawki podwójnej, żeby uzupełnić pominiętą.
Kiedy nie stosować Acodinu
Charakterystyka wymienia następujące przeciwwskazania:
- nadwrażliwość na dekstrometorfan lub którąkolwiek substancję pomocniczą,
- przyjmowanie inhibitorów MAO – obecnie albo w ciągu ostatnich 14 dni,
- niewydolność oddechowa lub ryzyko jej wystąpienia,
- astma oskrzelowa,
- przewlekła obturacyjna choroba płuc,
- zapalenie płuc,
- depresja oddechowa, czyli spowolnienie oddechu,
- karmienie piersią.
Ostrzeżenia
Ryzyko nadużywania i uzależnienia
Odnotowano przypadki nadużywania dekstrometorfanu i uzależnienia od niego, według ulotki także przez dzieci i młodzież. Lek ma właściwości uzależniające: przy przekraczaniu dawki lub czasu leczenia może rozwinąć się tolerancja oraz uzależnienie psychiczne i fizyczne. Dlatego leczenie powinno być krótkotrwałe, a zalecanej dawki ani czasu stosowania nie należy przekraczać.
Szczególnej ostrożności wymaga stosowanie u młodzieży i młodych dorosłych oraz u osób, u których w przeszłości odnotowano nadużywanie leków lub substancji psychoaktywnych.
Kaszel z wydzieliną i osłabiony odruch kaszlowy
Przy kaszlu produktywnym ze znaczną ilością śluzu, np. w rozstrzeni oskrzeli lub mukowiscydozie, a także u osób z chorobą neurologiczną znacznie osłabiającą odruch kaszlowy – po udarze mózgu, z chorobą Parkinsona albo otępieniem – dekstrometorfan stosuje się z zachowaniem szczególnej ostrożności i wyłącznie po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka.
Metabolizm i inne choroby
Dekstrometorfan rozkłada w wątrobie enzym CYP2D6, którego aktywność jest uwarunkowana genetycznie. U około 10% ludzi działa on słabo. U takich osób, a także u przyjmujących leki hamujące ten enzym, działanie dekstrometorfanu może być silniejsze lub dłuższe, dlatego wymagają one ostrożności.
Ostrożności wymagają też osoby z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby. Przy znacznej niewydolności tych narządów należy zmniejszyć dawki lub wydłużyć przerwy między nimi. Osoby z mastocytozą powinny unikać stosowania leku, bo dekstrometorfan może pobudzać komórki tuczne do uwalniania histaminy.
Każda tabletka zawiera 10 mg laktozy. Leku nie należy stosować przy rzadkiej dziedzicznej nietolerancji galaktozy, braku laktazy lub zespole złego wchłaniania glukozy-galaktozy.
Czego nie łączyć z Acodinem
Najważniejsze są leki wpływające na serotoninę:
- inhibitory MAO – niektóre leki stosowane w depresji i chorobie Parkinsona, np. iproniazyd, selegilina, moklobemid – są przeciwwskazane razem z Acodinem i przez 14 dni po zakończeniu ich przyjmowania,
- leki z grupy SSRI, czyli selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny.
Połączenie może wywołać zespół serotoninowy, który może zagrażać życiu. Objawia się m.in. pobudzeniem, omamami, temperaturą ciała powyżej 38°C, przyspieszonym tętnem, niestabilnym ciśnieniem krwi, sztywnością mięśni, brakiem koordynacji oraz nudnościami, wymiotami lub biegunką. Przy podejrzeniu tego zespołu leczenie należy przerwać.
Leki hamujące CYP2D6
Mogą wielokrotnie zwiększyć stężenie dekstrometorfanu – przy chinidynie nawet 20-krotnie – a przez to ryzyko działań toksycznych i zespołu serotoninowego. Należą do nich m.in.:
- fluoksetyna, paroksetyna, sertralina, bupropion,
- chinidyna, amiodaron, flekainid, propafenon,
- terbinafina, metadon, cynakalcet,
- haloperydol, perfenazyna, tiorydazyna.
Jeśli takie połączenie jest konieczne, pacjent musi być monitorowany, a dawkę dekstrometorfanu może być trzeba zmniejszyć.
Alkohol i leki upłynniające wydzielinę
W czasie leczenia nie należy pić alkoholu – dekstrometorfan nasila jego działanie na ośrodkowy układ nerwowy, a inne substancje o działaniu hamującym ten układ mogą wzajemnie nasilać swoje działanie.
U osób z chorobą płuc przebiegającą z nadmiernym wydzielaniem śluzu, jak mukowiscydoza czy rozstrzenie oskrzeli, połączenie z lekami sekretolitycznymi może doprowadzić do nasilonego zalegania śluzu. Od drugiej strony zakaz łączenia z lekami przeciwkaszlowymi formułuje np. charakterystyka Mucosolvanu.
Ciąża, karmienie piersią i prowadzenie pojazdów
W okresie karmienia piersią Acodin jest przeciwwskazany, bo nie można wykluczyć depresji oddechowej u niemowlęcia. Brakuje dobrze udokumentowanych badań bezpieczeństwa stosowania w ciąży. Lek może być stosowany tylko wtedy, gdy w opinii lekarza korzyść dla matki przeważa nad zagrożeniem dla płodu, i zawsze pod kontrolą lekarza. Duże dawki mogą wywołać depresję oddechową u noworodków, nawet przy krótkim stosowaniu.
Nawet przyjmowany zgodnie z zaleceniami, Acodin może powodować łagodną senność lub zawroty głowy i wydłużyć czas reakcji na tyle, że zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn jest zaburzona. Alkohol to ryzyko zwiększa.
Możliwe działania niepożądane
Bardzo często, czyli u więcej niż 1 na 10 osób, występują senność i zawroty głowy. Często, u 1 do 10 osób na 100, pojawiają się:
- dezorientacja i zmęczenie,
- nudności, wymioty, zaparcie.
Bardzo rzadko zdarza się uzależnienie od leku. Z częstością nieznaną notowano:
- reakcje alergiczne: wysypkę ze świądem, pokrzywkę, trwałe wykwity polekowe,
- obrzęk naczynioruchowy, skurcz oskrzeli, trudności w oddychaniu, reakcje i wstrząs anafilaktyczny – wymagają niezwłocznego zgłoszenia się do lekarza,
- zaburzenia psychotyczne, w tym omamy,
- ruchy mimowolne (dystonię), zwłaszcza u dzieci,
- zawroty głowy, uczucie pustki w głowie, niewyraźną mowę i oczopląs.
Przedawkowanie
Po zbyt dużej dawce mogą wystąpić nudności i wymioty, mimowolne skurcze mięśni, pobudzenie, splątanie, senność, zaburzenia świadomości, oczopląs, szybkie bicie serca z nieprawidłowym zapisem EKG, zaburzenia koordynacji i psychoza z omamami wzrokowymi. Przy dużym przedawkowaniu możliwe są śpiączka, ciężkie zaburzenia oddychania i drgawki.
Po przyjęciu większej dawki niż zalecana należy niezwłocznie zwrócić się do lekarza lub farmaceuty, a gdy pojawi się którykolwiek z tych objawów – natychmiast zwrócić się do lekarza lub udać do szpitala.
Kiedy do lekarza
Jeśli po 3 dniach nie ma poprawy albo pacjent czuje się gorzej, należy skontaktować się z lekarzem. To samo dotyczy kaszlu, który nawraca mimo stosowania leku, oraz choroby przebiegającej z gorączką, bólem głowy lub wysypką – wtedy trzeba ustalić przyczynę kaszlu i podjąć właściwe leczenie.
Przed przyjęciem leku z lekarzem lub farmaceutą powinny porozmawiać osoby przyjmujące leki przeciwdepresyjne lub przeciwpsychotyczne, z niewydolnością nerek lub wątroby oraz z kaszlem ze znaczną ilością śluzu.
