Skąd się bierze katar
Zatkany lub cieknący nos jest najczęściej objawem przeziębienia – obok kichania, bólu gardła, chrypki i uczucia rozbicia. Ustępuje razem z infekcją, zwykle w ciągu 1 do 2 tygodni.
To jednak nie jedyna możliwość, a od przyczyny zależy postępowanie. Trzy najczęstsze warto umieć odróżnić.
Katar infekcyjny, alergiczny czy zatokowy
| Katar przy przeziębieniu | Katar sienny | Zapalenie zatok | |
|---|---|---|---|
| Czas trwania | 1–2 tygodnie | tygodnie lub miesiące | zwykle do 4 tygodni |
| Charakterystyczne objawy | kichanie, ból gardła, chrypka | świąd nosa, oczu, gardła i uszu; łzawiące oczy | ból i tkliwość wokół policzków, oczu lub czoła |
| Wydzielina | wodnista, zmienia charakter | wodnista, uporczywa | zielona lub żółta |
| Gorączka | rzadko | nie | często |
Rozstrzygające bywa samo trwanie objawów: katar sienny może utrzymywać się tygodniami lub miesiącami, w odróżnieniu od przeziębienia, które mija w ciągu 1 do 2 tygodni. Więcej o obu stanach znajdziesz na stronach kataru siennego i zapalenia zatok.
Co pomaga
Bez leków
- wdychanie pary – na przykład podczas siedzenia w łazience przy puszczonym gorącym prysznicu,
- płukanie nosa roztworem soli.
Dzieciom nie wolno pozwalać wdychać pary znad miski z gorącą wodą – grozi to poparzeniem.
Preparaty udrożniające
Preparaty obkurczające naczynia – aerozole, krople, żele i tabletki – zawierają najczęściej ksylometazolinę. Zwężają naczynia błony śluzowej, zmniejszają obrzęk i wydzielanie, dzięki czemu udrożniają nos oraz przewody prowadzące do zatok.
W charakterystyce figurują jako leczenie pomocnicze: udrożniają nos, ale nie leczą przyczyny – ani infekcji, ani alergii.
Obowiązują przy nich dwa ograniczenia:
- czas – preparatu 0,1% nie stosuje się dłużej niż 5 do 7 dni u dorosłych i dłużej niż 3 do 5 dni u młodzieży powyżej 12 lat,
- wiek – preparatów obkurczających nie stosuje się u dzieci poniżej 6 lat, a preparatu 0,1% u dzieci poniżej 12 lat.
Ze względów higienicznych opakowanie powinno być używane tylko przez jedną osobę.
Katar w ciąży
To pytanie ma prostszą odpowiedź, niż się wydaje – niemal wszystkie krople obkurczające są w ciąży wykluczone:
- ksylometazolina – charakterystyka podaje wprost, że nie należy stosować preparatu w czasie ciąży,
- fenylefryna – ciąża i karmienie piersią są wymienione wśród przeciwwskazań,
- pseudoefedryna – wyłącznie po konsultacji z lekarzem i tylko wtedy, gdy korzyść dla matki przeważa nad zagrożeniem.
Zostaje to, co i tak jest pierwszym wyborem przy katarze infekcyjnym: płukanie nosa solą fizjologiczną, nawilżone powietrze, uniesiona głowa do snu i dużo płynów. Przy katarze alergicznym leki przeciwhistaminowe mają własne ograniczenia – cetyryzyna wymaga ostrożności, a charakterystyka desloratadyny ostrożnościowo zaleca unikanie jej w ciąży.
Nie jest to jednak powód, żeby cierpieć w milczeniu: uporczywy katar w ciąży warto omówić z położną albo lekarzem.
Katar z odbicia
To najczęstsza pułapka przy leczeniu kataru i powód, dla którego limit czasu nie jest formalnością.
Stosowanie preparatu obkurczającego dłużej niż zalecany czas prowadzi do wtórnego rozszerzenia naczyń krwionośnych, a w konsekwencji do polekowego zapalenia błony śluzowej nosa. Nos zatyka się wtedy z powodu samego leku – co odbierane jest jako nawrót objawu i skłania do sięgnięcia po kolejną dawkę.
Jeśli nos pozostaje zatkany po tygodniu stosowania preparatu, właściwą reakcją jest odstawienie go i ustalenie przyczyny, a nie kontynuowanie leczenia.
Kiedy do lekarza
Umów wizytę, jeśli:
- objawy nie ustępują po 10 dniach,
- nos pozostaje zatkany mimo stosowania kropli albo zatyka się po ich odstawieniu,
- pojawia się ból i tkliwość wokół policzków, oczu lub czoła, zwłaszcza z gorączką i zieloną lub żółtą wydzieliną,
- katar utrzymuje się tygodniami i towarzyszy mu świąd nosa, oczu i gardła,
- katar jest jednostronny, zwłaszcza z domieszką krwi.
