Pseudoefedryna

Czym jest pseudoefedryna i jak działa

Pseudoefedryna to lek sympatykomimetyczny, czyli naśladujący działanie układu współczulnego. Zwęża naczynia krwionośne, pobudzając receptory adrenergiczne i wypierając noradrenalinę zmagazynowaną w neuronach. W błonie śluzowej nosa i zatok przekłada się to na zmniejszenie obrzęku i udrożnienie przewodów nosowych.

Kluczowa różnica wobec kropli i aerozoli do nosa polega na drodze podania. Pseudoefedrynę połyka się, więc zwężenie naczyń nie ogranicza się do nosa – obejmuje cały organizm. Z tego biorą się wszystkie jej ograniczenia dotyczące serca, ciśnienia tętniczego i nerek.

Na co pomaga pseudoefedryna

Zarejestrowane wskazanie to objawowe leczenie zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych – kataru i zatkanego nosa – w przebiegu:

• przeziębienia,
• grypy,
• alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa.

Lek jest przeznaczony dla dorosłych i dzieci powyżej 12 lat. Działa objawowo: udrażnia nos, ale nie skraca infekcji ani nie usuwa alergenu.

Dawkowanie

U dorosłych i dzieci powyżej 12 lat stosuje się jedną tabletkę 60 mg trzy do czterech razy na dobę. U dzieci charakterystyka ogranicza czas stosowania do maksymalnie 4 dni.

Osoby w podeszłym wieku stosują to samo dawkowanie, ale wymagają szczególnej uwagi w zakresie czynności nerek i wątroby – dla tej grupy nie przeprowadzono osobnych badań.

Zaburzenia czynności narządów zmieniają obraz:

• ciężkie zaburzenia czynności wątroby – wymagają ostrożności,
• umiarkowane zaburzenia czynności nerek – wymagają ostrożności,
• poważne zaburzenia czynności nerek – lek jest przeciwwskazany.

Kiedy nie wolno stosować pseudoefedryny

Przeciwwskazania bezwzględne

• nadwrażliwość na substancję czynną albo którąkolwiek substancję pomocniczą,
• ciężkie albo niekontrolowane nadciśnienie tętnicze oraz ciężka choroba wieńcowa,
• ciężka ostra lub przewlekła choroba nerek albo niewydolność nerek,
• przyjmowanie inhibitorów monoaminooksydazy obecnie lub w ciągu ostatnich dwóch tygodni – połączenie może prowadzić do wzrostu ciśnienia albo przełomu nadciśnieniowego,
• przyjmowanie furazolidonu, który zależnie od dawki hamuje aktywność monoaminooksydazy.

Kiedy potrzebna jest zgoda lekarza

Pod nadzorem lekarza lek przyjmują osoby z chorobą układu sercowo-naczyniowego, zwłaszcza z chorobą wieńcową oraz z łagodnym i umiarkowanym nadciśnieniem tętniczym.

Bez zalecenia lekarza nie powinny go stosować osoby z cukrzycą, chorobą tarczycy, podwyższonym ciśnieniem śródgałkowym oraz mające trudności w oddawaniu moczu wywołane powiększeniem gruczołu krokowego.

Charakterystyka zaleca też unikanie jednoczesnego przyjmowania alkoholu i działających ośrodkowo leków uspokajających.

Rzadkie, ale poważne powikłania

Charakterystyka opisuje cztery sytuacje, w których lek trzeba odstawić natychmiast:

• zespół tylnej odwracalnej encefalopatii (PRES) i zespół odwracalnego zwężenia naczyń mózgowych (RCVS) – sygnałem jest nagły, silny albo piorunujący ból głowy, nudności, wymioty, splątanie, drgawki lub zaburzenia widzenia. Ryzyko rośnie przy ciężkim nadciśnieniu i ciężkiej chorobie nerek,
• niedokrwienne zapalenie jelita grubego – nagły ból brzucha, krwawienie z odbytu,
• ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP) – zwykle w pierwszych dwóch dniach leczenia: gorączka i liczne drobne krostki na obrzmiałych, zaczerwienionych zmianach, głównie w zgięciach skóry, na tułowiu i kończynach górnych,
• niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego – nagła utrata wzroku albo pogorszenie ostrości widzenia, na przykład w postaci mroczków.

Większość zgłoszonych przypadków PRES i RCVS ustąpiła po przerwaniu leczenia.

Działania niepożądane

Często występują suchość w jamie ustnej, nudności, zawroty głowy, bezsenność i nerwowość – ostatnie dwa wynikają wprost z pobudzającego charakteru substancji.

Bardzo rzadko notowano zaburzenia rytmu serca, kołatanie serca, tachykardię, zwiększenie ciśnienia krwi, a także zawał mięśnia sercowego i udar mózgu. Z pozostałych rzadkich objawów charakterystyka wymienia niepokój, euforię, omamy, drżenie, nadmierną aktywność psychoruchową, zatrzymanie moczu oraz obrzęk naczynioruchowy.

Interakcje

Najpoważniejsze interakcje dotyczą leków wpływających na układ współczulny i ciśnienie tętnicze:

• inhibitory monoaminooksydazy – hamują metabolizm amin sympatykomimetycznych; opisywano przypadki ostrego przełomu nadciśnieniowego,
• trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne oraz inne sympatykomimetyki, w tym kolejne leki obkurczające błony śluzowe, leki hamujące łaknienie i leki psychotropowe o działaniu podobnym do amfetaminy – możliwy wzrost ciśnienia,
• leki obniżające ciśnienie przez wpływ na układ współczulny, takie jak metylodopa, guanetydyna, betanidyna, debryzochina i bretylium, oraz leki blokujące receptory α- i β-adrenergiczne – pseudoefedryna może częściowo odwracać ich działanie.

Ciąża i karmienie piersią

Nie przeprowadzono adekwatnych i odpowiednio kontrolowanych badań u kobiet w ciąży, a wpływ na płodność u ludzi nie jest znany. W ciąży i podczas karmienia piersią lek wolno stosować wyłącznie po konsultacji z lekarzem i tylko wtedy, gdy korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem.

Pseudoefedryna przenika do mleka: do 0,7% pojedynczej dawki 60 mg w ciągu doby, a jej stężenie w mleku jest od 2 do 3 razy większe niż w osoczu. Przy dawkowaniu 60 mg co 6 godzin dziecko może przyjmować z mlekiem od 2,2 do 6,7% maksymalnej dawki dobowej.

Prowadzenie pojazdów

Charakterystyka stwierdza wprost, że nie wiadomo, czy pseudoefedryna wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Warto mieć to na uwadze zwłaszcza wtedy, gdy pojawią się zawroty głowy albo senność.