Czym jest fenylefryna i jak działa
Fenylefryna to amina sympatykomimetyczna zaliczana do leków udrożniających nos do stosowania wewnętrznego. Działa dwutorowo: uwalnia adrenalinę z zakończeń nerwów współczulnych i bezpośrednio pobudza receptory alfa-adrenergiczne w ścianie naczyń. Naczynia się kurczą, a obrzęk i przekrwienie błony śluzowej maleją.
Z przewodu pokarmowego wchłania się łatwo, ale intensywny metabolizm już w ścianie jelita sprawia, że biodostępność sięga zaledwie 40%. Maksymalne stężenie w surowicy pojawia się po 1 do 2 godzin, a okres półtrwania wynosi od 2 do 3 godzin – stąd dawkowanie co 4 do 6 godzin. Lek jest metabolizowany głównie w wątrobie, a metabolity wydalają nerki.
Na co pomaga fenylefryna
Zarejestrowane wskazanie to doraźne łagodzenie objawów obrzęku błony śluzowej nosa występujących w przebiegu:
- przeziębienia,
- grypy,
- alergicznego nieżytu nosa, czyli kataru siennego.
W praktyce fenylefryna rzadko występuje samodzielnie – najczęściej jest jednym ze składników preparatów złożonych na przeziębienie, obok paracetamolu lub ibuprofenu. To dodatkowy powód, żeby czytać skład: łatwo przyjąć ją nieświadomie z dwóch preparatów naraz.
Dawkowanie
Dorośli i młodzież powyżej 12 lat przyjmują jedną kapsułkę 12,2 mg co 4 do 6 godzin, maksymalnie cztery kapsułki na dobę. Osoby w podeszłym wieku nie wymagają zmniejszenia dawki.
Produktu nie stosuje się u dzieci poniżej 12 lat, a bez porady lekarskiej – nie dłużej niż 7 dni.
Kiedy nie wolno stosować fenylefryny
Przeciwwskazania bezwzględne
Lista jest wyraźnie dłuższa niż przy większości leków bez recepty i obejmuje:
- nadwrażliwość na fenylefrynę, inne aminy sympatykomimetyczne albo substancje pomocnicze,
- zaburzenia sercowo-naczyniowe oraz zaburzenia rytmu serca,
- nadciśnienie tętnicze,
- cukrzycę,
- guza chromochłonnego nadnerczy,
- jaskrę z zamkniętym kątem przesączania,
- nadczynność tarczycy,
- rozrost gruczołu krokowego,
- przyjmowanie inhibitorów monoaminooksydazy, także w okresie 14 dni od ich odstawienia,
- ciążę i karmienie piersią,
- wiek poniżej 12 lat.
Warto zauważyć, że przy pokrewnej pseudoefedrynie część tych samych stanów – cukrzyca, choroba tarczycy, przerost prostaty – wymaga jedynie zalecenia lekarza, a nie wyklucza leczenia. To nie jest różnica kosmetyczna i warto ją znać, wybierając preparat.
Kiedy zachować ostrożność
Charakterystyka wymienia osoby z zarostową chorobą naczyń, zespołem Raynauda, stabilną chorobą wieńcową, niewydolnością oddechową i astmą oskrzelową, a także pacjentów przyjmujących leki z grupy antagonistów receptorów beta-adrenergicznych.
Działania niepożądane
Często występują nudności, wymioty, zaburzenia trawienia i jadłowstręt.
Rzadko notowano reakcje alergiczne – od świądu i pokrzywki aż po wstrząs anafilaktyczny i skurcz oskrzeli – oraz objawy ze strony serca: podwyższenie ciśnienia tętniczego, tachykardię, zaburzenia rytmu, kołatanie serca i bladość powłok.
Bardzo rzadko pojawiają się lęk, niepokój, drżenia, nerwowość, bezsenność, rozdrażnienie, zawroty i bóle głowy oraz omamy. Osobno, z nieznaną częstością, opisywano zatrzymanie moczu.
Interakcje
Fenylefryny nie należy stosować jednocześnie z innymi lekami zawierającymi sympatykomimetyki. Poza tym:
- inhibitory MAO mogą nasilać jej działanie – jednoczesnego stosowania trzeba unikać,
- fenylefryna może nasilać działanie antycholinergiczne trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych,
- może osłabiać działanie obniżające ciśnienie guanetydyny, mekamylaminy, metyldopy i rezerpiny,
- w połączeniu z indometacyną, antagonistami receptorów beta-adrenergicznych albo metyldopą może spowodować przełom nadciśnieniowy.
Ciąża i karmienie piersią
Charakterystyka jest tu jednoznaczna: w okresie ciąży leku nie stosuje się, a ciąża i karmienie piersią figurują wprost na liście przeciwwskazań. Dla okresu karmienia piersią brakuje danych dotyczących bezpieczeństwa.
Przedawkowanie
Przedawkowanie objawia się zaburzeniami hemodynamicznymi – tachykardią, odruchową bradykardią i podwyższonym ciśnieniem tętniczym – a także zapaścią naczyniową z depresją oddechową, zaburzeniami widzenia oraz bólami i zawrotami głowy.
Leczenie polega na płukaniu żołądka i podawaniu leków beta-adrenolitycznych. Ciężkie zatrucie wymaga monitorowania czynności życiowych oraz wspomagania oddechu i krążenia w warunkach intensywnej terapii, więc jest sytuacją szpitalną, a nie domową.