Czym jest zgaga
Zgaga to piekące uczucie w środku klatki piersiowej, wywołane cofaniem się kwasu żołądkowego w stronę gardła. Fachowo to cofanie nazywa się refluksem.
Poza samym pieczeniem pojawia się zwykle nieprzyjemny, kwaśny posmak w ustach. Rzadziej dochodzą:
- nawracający kaszel lub czkawka,
- chrypka,
- nieprzyjemny zapach z ust,
- wzdęcia i nudności.
Objawy są częstsze i silniejsze po jedzeniu, przy leżeniu i przy schylaniu się – to charakterystyczny wzorzec, który pomaga rozpoznać ich pochodzenie.
Co ją wywołuje
Wiele osób miewa zgagę od czasu do czasu i często nie ma ku temu oczywistego powodu. Czasem wywołują ją lub nasilają:
- niektóre pokarmy i napoje – kawa, pomidory, alkohol, czekolada oraz potrawy tłuste i ostre,
- nadwaga,
- palenie tytoniu,
- ciąża,
- stres i lęk,
- wzrost stężenia niektórych hormonów, takich jak progesteron i estrogeny,
- niektóre leki, w tym przeciwzapalne leki przeciwbólowe jak ibuprofen,
- przepuklina rozworu przełykowego, owrzodzenie żołądka albo zakażenie bakteryjne żołądka.
Trzy ostatnie przyczyny to już rozpoznania, którymi zajmuje się lekarz – opisujemy je szerzej na stronie refluksu.
Co pomaga
Zmiana nawyków
Warto:
- jeść mniejsze, ale częstsze posiłki,
- schudnąć, jeśli masz nadwagę,
- znaleźć sposoby na rozluźnienie się.
Czego unikać:
- pokarmów i napojów, które wyzwalają u ciebie objawy,
- jedzenia na 3 do 4 godzin przed snem,
- ubrań ciasnych w talii,
- palenia,
- picia zbyt dużej ilości alkoholu,
- odstawiania na własną rękę leków przepisanych przez lekarza – najpierw trzeba to z nim omówić.
Uniesienie wezgłowia, a nie poduszki
Ulgę przynosi uniesienie wezgłowia łóżka o 10 do 20 cm – na przykład podłożeniem klocków, cegieł albo książek – tak żeby klatka piersiowa i głowa znajdowały się wyżej niż talia. Utrudnia to cofanie się kwasu w stronę gardła.
Nie próbuj osiągnąć tego samego efektu dodatkowymi poduszkami – zwiększają one ucisk na brzuch i mogą nasilić objawy.
Preparaty z apteki
O dobór preparatu warto zapytać farmaceutę. Przy nawracającej zgadze poleca się zwykle leki zobojętniające kwas albo alginiany. Najlepiej przyjmować je z posiłkiem lub krótko po nim – wtedy zgaga występuje najczęściej, a przyjęte z jedzeniem działają dłużej.
Kluczowe zastrzeżenie: leki zobojętniające i alginiany łagodzą objawy doraźnie, ale nie usuwają przyczyny i nie powinny być przyjmowane regularnie przez długi czas.
Osobną grupą są inhibitory pompy protonowej, takie jak omeprazol, które zmniejszają samo wydzielanie kwasu. W Polsce część z nich dostępna jest bez recepty, w dawce przewidzianej na maksymalnie 14 dni stosowania. Nie działają doraźnie – złagodzenie objawów może wymagać przyjmowania ich przez 2 do 3 dni.
Jeśli jesteś w ciąży, farmaceuta doradzi, które preparaty możesz stosować.
Zgaga w ciąży
Zgaga w ciąży jest częsta i ma inne przyczyny niż zwykle, więc zasługuje na osobne omówienie.
Dlaczego się pojawia
Składają się na to trzy rzeczy naraz:
- zmiany hormonalne,
- rosnące dziecko uciskające żołądek,
- rozluźnienie mięśnia między żołądkiem a przełykiem, przez które kwas łatwiej cofa się do góry.
Objawy mogą wystąpić w każdym momencie ciąży, ale częstsze są od 12. tygodnia wzwyż. Bardziej prawdopodobne są u osób, które miały zgagę jeszcze przed ciążą.
Co pomaga bez leków
Zalecenia są w większości te same co poza ciążą, z dwoma dodatkami:
- jedz małe posiłki częściej zamiast trzech dużych,
- nie jedz na 3 godziny przed snem,
- siedź prosto w trakcie jedzenia i zaraz po nim – to zdejmuje nacisk z żołądka,
- ogranicz napoje z kofeiną oraz potrawy tłuste, ostre i ciężkie,
- unieś głowę i ramiona do snu, a spanie na lewym boku dodatkowo pomaga,
- nie pal i nie pij alkoholu – w ciąży najbezpieczniej jest nie pić go wcale.
Co mówią charakterystyki preparatów
NHS zaleca, żeby przy zakupie leku zobojętniającego powiedzieć farmaceucie o ciąży, bo część z nich nie jest w niej odpowiednia. Poniżej to, co o ciąży mówią charakterystyki preparatów dostępnych w Polsce bez recepty:
| Preparat (substancje) | Co mówi charakterystyka o ciąży |
|---|---|
| Gaviscon – alginian sodu, wodorowęglan sodu, węglan wapnia | Badania na ponad 500 kobietach w ciąży nie wskazują na toksyczność. Może być stosowany w ciąży, jeśli wymaga tego stan kliniczny, oraz w czasie karmienia piersią |
| Rennie Antacidum – węglan wapnia, węglan magnezu | Stosowanie jest możliwe zgodnie z zaleceniami. Nie przekraczać maksymalnej dawki dobowej ani 2 tygodni stosowania; unikać jednoczesnego nadmiaru mleka i nabiału |
| Maalox – wodorotlenek glinu i magnezu | Zalecany w ciąży tylko w razie konieczności. Sole glinu nasilają zaparcia, które w ciąży i tak są częste; unikać długotrwałego stosowania i dużych dawek |
| Manti – wodorotlenek glinu i magnezu, symetykon | Wymaga bezwzględnej konsultacji z lekarzem; nie stosować długotrwale |
| Famotydyna (preparaty OTC) | Nie zaleca się stosowania w ciąży; dopuszczalne tylko przy bezwzględnej konieczności, po ocenie lekarza |
| Omeprazol (preparaty OTC) | Trzy badania obejmujące ponad 1000 ekspozycji nie wskazują na niekorzystny wpływ. Może być stosowany podczas ciąży |
To zestawienie ma pomóc zadać właściwe pytanie, a nie zastąpić rozmowę. O doborze leku w ciąży decyduje lekarz, położna albo farmaceuta, który wie, że jesteś w ciąży.
Odstęp od kwasu foliowego i żelaza
To zalecenie łatwo przeoczyć, a w ciąży dotyczy niemal każdej: leków zobojętniających nie przyjmuj w ciągu 2 godzin od kwasu foliowego ani preparatów żelaza, bo hamują ich wchłanianie.
Kiedy powiedzieć położnej lub lekarzowi
Poza sytuacjami wymienionymi niżej dla wszystkich, w ciąży powodem do kontaktu jest też to, że zmiana nawyków nie wystarcza. NHS wymienia dodatkowo: trudności w połykaniu, chrypkę, kaszel, który nie ustępuje albo wraca, powiększone węzły chłonne po obu stronach szyi, chudnięcie oraz ból lub obrzęk brzucha.
Kiedy do lekarza
Umów wizytę, jeśli:
- zmiana nawyków i preparaty z apteki nie pomagają,
- zgaga występuje przez większość dni,
- towarzyszą jej inne objawy: uczucie zatrzymywania się pokarmu w przełyku, częste wymioty albo chudnięcie bez wyraźnej przyczyny.
Lekarz może zaproponować inne lub silniejsze leczenie, a przede wszystkim wykluczyć poważniejsze przyczyny objawów.
Te trzy ostatnie objawy warto potraktować poważnie także z innego powodu: charakterystyka omeprazolu ostrzega, że lek złagodzi objawy i może opóźnić rozpoznanie – dlatego przy nich najpierw potrzebna jest diagnostyka, a nie kolejne opakowanie preparatu.
