Lek rozkurczowy, czyli spazmolityk, rozluźnia mięśnie gładkie – te, które budują ściany jelit, dróg żółciowych, dróg moczowych i macicy. Pomaga przy bólu, który bierze się ze skurczu takiego mięśnia: przy kolce, bolesnych skurczach brzucha czy bolesnym miesiączkowaniu. Przy bólu, który ze skurczem nie ma nic wspólnego, nie jest właściwym wyborem.
Bez recepty dostępne są trzy substancje rozkurczowe w lekach jednoskładnikowych: drotaweryna, hioscyny butylobromek i mebeweryna. W serwisie osobną stronę ma na razie tylko drotaweryna. Pozostałe opisujemy tutaj wyłącznie na podstawie ich charakterystyk produktów leczniczych, bez odsyłania do stron, których jeszcze nie ma.
Trzy substancje, trzy sposoby działania
Wszystkie trzy rozluźniają mięśnie gładkie, ale każda robi to inną drogą. Od mechanizmu zależy, na jakie narządy lek działa i jakie ma przeciwwskazania.
Drotaweryna – rozkurcz przez enzym w mięśniu
Drotaweryna jest pochodną izochinoliny, spokrewnioną z papaweryną. Charakterystyka NO-SPA opisuje jej działanie jako hamowanie enzymu fosfodiesterazy 4 w komórce mięśnia gładkiego, co prowadzi do jego rozkurczu. Działa niezależnie od unerwienia, na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, dróg żółciowych, układu moczowo-płciowego i naczyń. Bez recepty występuje m.in. w lekach NO-SPA, Drotamax i Drotapil.
Hioscyny butylobromek – lek przeciwcholinergiczny
Hioscyny butylobromek (preparaty Buscopan i Buscopan Forte, a w rejestrze także Scopolan i AuroGastro) blokuje receptory muskarynowe i zwoje nerwowe w obrębie jamy brzusznej. Charakterystyka Buscopanu podkreśla, że jako czwartorzędowa sól amoniowa nie przenika do ośrodkowego układu nerwowego. Jego działania niepożądane wynikają z działania przeciwcholinergicznego – suchość w ustach, przyspieszenie akcji serca, zmniejszone pocenie się, rzadko zatrzymanie moczu.
Mebeweryna – tylko przewód pokarmowy
Mebeweryna (Duspatalin Gastro) według charakterystyki działa bezpośrednio na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, bez zaburzania prawidłowej motoryki jelit. Dokładny mechanizm nie jest znany. Charakterystyka zaznacza, że nie wywołuje ogólnoustrojowych działań niepożądanych typowych dla leków przeciwcholinergicznych. W odróżnieniu od dwóch poprzednich substancji nie ma wskazań w drogach żółciowych, moczowych ani przy miesiączce.
Trimebutyna – na pograniczu grupy
W tej samej grupie klasyfikacji ATC co mebeweryna jest trimebutyna – bez recepty w preparacie Tribux Bio. Charakterystyka opisuje ją jako lek działający na obwodowe receptory opioidowe, wskazany w zaburzeniach trawienia i zaburzeniach czynności przewodu pokarmowego wywołanych stresem. Wymieniamy ją dla porządku – nie jest klasycznym lekiem na kolkę.
Na jakie bóle są zarejestrowane
Wskazania z charakterystyk pokrywają się tylko częściowo. Drotaweryna i hioscyny butylobromek mają najszerszy zakres, mebeweryna ogranicza się do przewodu pokarmowego.
| Wskazanie | Drotaweryna | Hioscyny butylobromek | Mebeweryna |
|---|---|---|---|
| Skurcze przewodu pokarmowego, kolka jelitowa | tak, jako leczenie wspomagające | tak | ból i dyskomfort brzucha z zaburzeń czynności jelit |
| Zespół jelita drażliwego | tak, jako leczenie wspomagające | tak | nie z nazwy – wskazanie opisuje objawy |
| Drogi żółciowe (kamica, kolka żółciowa) | tak | tak | nie |
| Drogi moczowe (kamica, kolka nerkowa) | tak | tak | nie |
| Bolesne miesiączkowanie | tak, jako leczenie wspomagające | tak | nie |
Przy drotawerynie wszystkie trzy charakterystyki wymieniają też, jako leczenie wspomagające, stany skurczowe przy chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy oraz przy zapaleniu żołądka i jelit. Charakterystyka NO-SPA dodaje zaparcia na tle spastycznym i wzdęcia jelit, a charakterystyki Drotamaxu i Drotapilu – zespół jelita drażliwego z zaparciami lub wzdęciami. Charakterystyki Drotapilu dodają do leczenia wspomagającego ból głowy typu napięciowego, którego nie ma w dokumentach NO-SPA ani Drotamaxu.
Przy mebewerynie wskazanie jest opisowe: ból lub dyskomfort brzucha, np. wzdęcia i uczucie rozpierania, którym mogą towarzyszyć biegunka lub zaparcie, spowodowane nieprawidłową pracą przewodu pokarmowego.
Czym różnią się od leków przeciwbólowych
Lek przeciwbólowy – paracetamol, ibuprofen czy naproksen – działa na odczuwanie bólu albo na proces zapalny. Lek rozkurczowy działa na skurcz mięśnia gładkiego, czyli na mechanizm powstawania bólu. Przy bólu innego pochodzenia nie ma na co zadziałać.
Przy bolesnym miesiączkowaniu drotaweryna figuruje w charakterystykach jako leczenie wspomagające, nie jako podstawowy lek na ten ból. Porównanie leków przeciwbólowych zbiera strona leków przeciwbólowych.
W rejestrze są też leki złożone, które łączą substancję rozkurczową z przeciwbólową, np. hioscyny butylobromek z paracetamolem albo z metamizolem, a drotawerynę z metamizolem i kofeiną. Tu ich nie opisujemy – to już nie są leki wyłącznie rozkurczowe, a o bezpieczeństwie decyduje każdy ze składników z osobna.
Od jakiego wieku i jak długo bez lekarza
Tu preparaty różnią się najbardziej – także te z tą samą substancją. Dane z tabeli dotyczą konkretnych produktów, nie substancji w ogóle.
| Preparat | Najmłodsi pacjenci | Bez lekarza najdłużej |
|---|---|---|
| NO-SPA 40 mg | od 6 lat, poniżej – przeciwwskazanie | 10 dni (ulotka) |
| Drotapil 40 mg | dawka dla dzieci 6–12 lat, poniżej 6 lat brak danych | kilka dni bez poprawy – do lekarza (ulotka) |
| Drotapil Forte 80 mg | dawka od 12 lat | jak wyżej |
| Drotamax 80 mg | od 12 lat, poniżej – przeciwwskazanie | 7 dni (ulotka) |
| Buscopan 10 mg | od 6 lat | 3 dni (ulotka) |
| Buscopan Forte 20 mg | od 12 lat | bez przerwy lub długo tylko po zbadaniu przyczyny |
| Duspatalin Gastro 135 mg | powyżej 10 lat | 5 dni |
| Tribux Bio 100 mg | nie zaleca się poniżej 12 lat | 3 dni |
Przy drotawerynie wszystkie trzy charakterystyki zaznaczają, że badań klinicznych u dzieci nie przeprowadzono, a dawki dla dzieci i młodzieży podają na wypadek, gdy zastosowanie leku jest konieczne.
Uwaga na moc tabletki
Tabletki z drotaweryną występują w dwóch mocach: 40 mg (NO-SPA, Drotapil) i 80 mg (Drotamax, Drotapil Forte). Dawka dobowa u dorosłych to według charakterystyk 120 do 240 mg w 2 lub 3 dawkach, więc liczba tabletek zależy od mocy. Liczby tabletek z ulotki jednego preparatu nie przenosi się na drugi. Buscopan i Buscopan Forte łączy z kolei limit 100 mg hioscyny butylobromku na dobę.
Kiedy nie wolno ich przyjmować
Przeciwwskazania wynikają z mechanizmu, więc przy każdej substancji są inne. We wszystkich przypadkach przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki tabletki.
Drotaweryna
Wszystkie trzy charakterystyki wymieniają ciężką niewydolność wątroby, nerek i serca. Na tym podobieństwa się kończą:
- blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia jest przeciwwskazaniem w charakterystyce NO-SPA; charakterystyki Drotamaxu i Drotapilu go nie wymieniają,
- wiek poniżej 6 lat jest przeciwwskazaniem w NO-SPA, a poniżej 12 lat – w Drotamaxie,
- ostrożności przy niedociśnieniu wymagają wszystkie trzy preparaty,
- wszystkie trzy ostrzegają, że drotaweryna osłabia działanie lewodopy stosowanej w chorobie Parkinsona.
Hioscyny butylobromek
Charakterystyki Buscopanu i Buscopanu Forte wymieniają jako przeciwwskazania:
- nużliwość mięśni (myasthenia gravis),
- patologiczne poszerzenie jelita grubego (megacolon),
- mechaniczne zwężenie przewodu pokarmowego,
- niedrożność porażenną lub niedrożność jelit.
Ostrożności wymagają osoby z jaskrą z wąskim kątem przesączania, ze zwężeniem w obrębie jelit lub dróg moczowych oraz ze skłonnością do szybkiej, nieregularnej pracy serca. Buscopan może nasilać działanie innych leków przeciwcholinergicznych, m.in. trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, leków przeciwhistaminowych i przeciwpsychotycznych.
Mebeweryna i trimebutyna
Charakterystyka Duspatalin Gastro wymienia jako przeciwwskazanie wyłącznie nadwrażliwość, ale zawiera długą listę sytuacji, w których przed przyjęciem leku trzeba porozmawiać z lekarzem – omawiamy ją niżej. W charakterystyce Tribux Bio przeciwwskazaniem jest ciąża.
Ciąża i karmienie piersią
Żadna z tych substancji nie jest lekiem, po który w ciąży sięga się samodzielnie:
- drotaweryna – charakterystyki NO-SPA i Drotamaxu dopuszczają ją tylko wtedy, gdy korzyść przewyższa ryzyko, i zakazują stosowania w czasie porodu z powodu zwiększonego ryzyka krwotoku poporodowego; charakterystyka Drotapilu wymaga dokładnej oceny korzyści i ryzyka; karmienie piersią – stosowanie niezalecane we wszystkich trzech,
- hioscyny butylobromek – charakterystyka Buscopanu zaleca unikać stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią,
- mebeweryna – Duspatalin Gastro nie jest zalecany w ciąży i nie powinien być stosowany w czasie karmienia piersią,
- trimebutyna – ciąża jest przeciwwskazaniem, a w karmieniu piersią Tribux Bio dopuszcza się tylko w razie zdecydowanej konieczności.
Kiedy ból brzucha wymaga lekarza
Lek rozkurczowy łagodzi skurcz, ale nie wyjaśnia, skąd się wziął. Charakterystyka Buscopanu mówi wprost: gdy ostry, niewyjaśniony ból brzucha utrzymuje się lub nasila albo towarzyszą mu inne objawy, konieczne są badania, które ustalą przyczynę. Wymienia przy tym:
- gorączkę,
- nudności lub wymioty,
- zmiany rytmu wypróżnień,
- tkliwość brzucha,
- spadek ciśnienia krwi lub omdlenia,
- krew w stolcu.
Ulotka Buscopanu każe przerwać leczenie i skontaktować się z lekarzem, gdy ból nasila się w ciągu 24 godzin albo trwa dłużej niż 3 dni, gdy brzuch boli przy ucisku, przy krwawieniu z odbytu albo przy jakichkolwiek dodatkowych objawach. Porady lekarza wymaga też nagły, silny ból, który wyraźnie różni się od zwykłego bólu przy skurczach.
Lista z charakterystyki mebeweryny
Charakterystyka Duspatalin Gastro wylicza sytuacje, w których przed przyjęciem leku trzeba porozmawiać z lekarzem, m.in.:
- wiek powyżej 40 lat,
- nowotwór jelita grubego, celiakia lub choroba zapalna jelit w rodzinie,
- bóle brzucha w nocy,
- krew w kale,
- utrata apetytu albo szybka, nieoczekiwana utrata masy ciała,
- bladość i zmęczenie, które mogą oznaczać niedokrwistość,
- ciężkie zaparcie albo gorączka,
- niedawna podróż za granicę lub niedawno przyjmowany antybiotyk,
- ból lub trudność przy oddawaniu moczu,
- nieprawidłowe krwawienie z pochwy lub upławy,
- ciąża lub jej podejrzenie.
Przy drotawerynie ulotki każą zgłosić się do lekarza, gdy mimo leczenia nie ma poprawy albo pacjent czuje się gorzej. Po przyjęciu dawki większej niż zalecana ulotki każą niezwłocznie skontaktować się z lekarzem – przy znacznym przedawkowaniu drotaweryny opisywano zaburzenia rytmu i przewodnictwa w sercu.