Pyralgina

Na co działa Pyralgina

Pyralgina to lek z grupy pochodnych pirazolonu, który według ulotki działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, a także rozkurczowo na mięśnie gładkie. Substancją czynną jest metamizol. Podmiotem odpowiedzialnym jest Polpharma, a pierwsze pozwolenie na tabletki wydano w 1976 roku. Mechanizm działania metamizolu nie jest do końca poznany – więcej piszemy o nim na stronie substancji.

Charakterystyki obu wersji dostępnych bez recepty podają to samo wskazanie:

• ból różnego pochodzenia o dużym nasileniu oraz gorączka – gdy zastosowanie innych środków jest przeciwwskazane lub nieskuteczne.

Dokumenty mówią o bólu o dużym nasileniu i nie wymieniają bólu łagodnego. Przy gorączce Pyralgina jest przewidziana na sytuację, w której innych leków nie można zastosować albo nie działają. Inne leki przeciwbólowe bez recepty – paracetamol, ibuprofen, naproksen i kwas acetylosalicylowy – zestawia strona leków przeciwbólowych.

Czy Pyralgina działa przeciwzapalnie

Dokumenty Pyralginy nie wymieniają działania przeciwzapalnego. Ulotka opisuje trzy kierunki działania: przeciwbólowy, przeciwgorączkowy i rozkurczowy na mięśnie gładkie. Charakterystyka zalicza metamizol do innych leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych z grupy pirazolonów – nie do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), takich jak ibuprofen czy ketoprofen.

Pyralgina czy Pyralgina Ból i Gorączka

Pod marką Pyralgina bez recepty są tabletki i granulat. Obie wersje zawierają po 500 mg metamizolu w jednej dawce, ale w postaci innej soli:

Wskazania, dawkowanie, przeciwwskazania i ostrzeżenia obu wersji są w charakterystykach takie same. Różni je skład pomocniczy. Granulat ma pomarańczowy smak i zawiera żółcień pomarańczową (E110) – barwnik, który może wywołać reakcje uczuleniowe – a w saszetce jest 0,04 wymiennika węglowodanowego. Tabletki zawierają skrobię ziemniaczaną, żelatynę i stearynian magnezu.

W rejestrze granulat figurował wcześniej pod nazwami Pyralgina Sprint i Pyralgina Gorączka. Jego charakterystyka formułuje wskazanie nieco inaczej niż ulotka: mówi o sytuacji, gdy zastosowanie innych środków jest „niewskazane lub nieskuteczne”, a ulotka – tak jak dokumenty tabletek – „przeciwwskazane lub nieskuteczne”.

Inne leki pod marką Pyralgina

Pod tą marką Polpharma ma w rejestrze także produkty o innym składzie, mocy albo kategorii dostępności. Ta strona ich nie opisuje:

• Pyralgina Plus – tabletki powlekane bez recepty, lek złożony z metamizolem, kofeiną i drotaweryną,
• Pyralgina MAX – tabletki powlekane 1000 mg, wydawane na receptę,
• Pyralgin – krople doustne i roztwór do wstrzykiwań, na receptę.

Dawkowanie

O dawce decyduje nasilenie bólu lub gorączki i indywidualna reakcja na lek. Charakterystyka podkreśla, że zasadnicze znaczenie ma wybór najmniejszej dawki, która opanowuje ból lub gorączkę. Tabletki i saszetki dawkuje się tak samo:

Wyraźnego działania można się spodziewać w ciągu 30 do 60 minut od przyjęcia.

Dzieci poniżej 15 lat

Ulotki mówią, że leku nie powinno się stosować u dzieci poniżej 15 lat, a charakterystyki – że nie jest u nich zalecany. Powodem jest stała zawartość 500 mg metamizolu w tabletce lub saszetce, której nie da się dopasować do mniejszego dziecka. Dla młodszych dzieci są inne postacie i moce – o nie ulotka każe zapytać lekarza lub farmaceutę.

Osoby starsze i choroby nerek lub wątroby

U osób w podeszłym wieku, osłabionych i ze zmniejszonym klirensem kreatyniny dawkę się zmniejsza, bo produkty rozkładu metamizolu mogą być wolniej usuwane z organizmu. Przy zaburzeniach czynności nerek lub wątroby unika się wielokrotnego przyjmowania dużych dawek. Przy krótkim stosowaniu zmniejszenie dawki nie jest potrzebne, a doświadczeń z długotrwałym stosowaniem brakuje.

Jak przyjmować

Tabletkę popija się dostateczną ilością płynu, np. szklanką wody. Zawartość saszetki rozpuszcza się w szklance wody. Obie wersje przyjmuje się podczas posiłku lub bezpośrednio po nim.

Jak długo bez lekarza

Bez konsultacji z lekarzem Pyralginy nie stosuje się dłużej niż 3–5 dni. Jeśli mimo leczenia objawy się nasilają, ulotka każe niezwłocznie udać się do lekarza. Charakterystyka ujmuje to jako zalecenie porady lekarskiej, gdy objawy nie ustąpią po 3–5 dniach stosowania.

Możliwe działania niepożądane

Ulotka Pyralginy zaczyna się – jeszcze przed spisem treści – od ostrzeżenia o agranulocytozie. Charakterystyka pisze wprost, że stosowanie metamizolu wiąże się z rzadkim, lecz zagrażającym życiu ryzykiem agranulocytozy lub wstrząsu.

Agranulocytoza – kiedy natychmiast przerwać

Agranulocytoza to bardzo mała liczba granulocytów – białych krwinek, które zwalczają zakażenia. Może prowadzić do ciężkich, zagrażających życiu zakażeń, a dokumenty odnotowują przypadki zgonów. Występuje bardzo rzadko, u mniej niż 1 na 10 000 osób.

Należy przerwać przyjmowanie leku i natychmiast skontaktować się z lekarzem, jeśli pojawi się:

• gorączka albo dreszcze,
• ból gardła lub trudności w połykaniu,
• bolesne owrzodzenia błony śluzowej, zwłaszcza w jamie ustnej, nosie i gardle albo w okolicy narządów płciowych lub odbytu.

Według charakterystyki agranulocytoza nie zależy od dawki. Może się rozwinąć w dowolnym momencie leczenia, także niedługo po odstawieniu leku, i u osób, które wcześniej przyjmowały metamizol bez powikłań. Gdy Pyralgina jest przyjmowana na gorączkę, część objawów może pozostać niezauważona. Podobnie maskują je antybiotyki.

Lekarz zleca wtedy morfologię krwi z rozmazem. Charakterystyka każe przerwać leczenie, zanim jeszcze będą wyniki badań. Kto kiedykolwiek miał agranulocytozę po metamizolu lub podobnych lekach, nie może już nigdy przyjąć Pyralginy.

Inne zaburzenia krwi

Lek odstawia się i zgłasza do lekarza także przy objawach:

• małopłytkowości – wybroczyny na skórze i błonach śluzowych, krwiaki, nawracające krwawienia z dziąseł, nosa lub przewodu pokarmowego,
• pancytopenii, czyli spadku liczby wszystkich krwinek – ogólne złe samopoczucie, gorączka, objawy zakażenia, krwiaki, krwawienia, bladość.

U osób z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej lek wywołuje rozpad krwinek czerwonych. Wrodzony niedobór tego enzymu jest przeciwwskazaniem do stosowania Pyralginy.

Wstrząs i ciężkie reakcje alergiczne

Ze względu na zagrożenie życia ulotka każe natychmiast odstawić lek i wezwać pomoc lekarską przy objawach reakcji anafilaktycznej:

• obrzęk twarzy, warg, języka lub gardła, który może utrudniać połykanie lub oddychanie,
• ciężki skurcz oskrzeli,
• świąd, pieczenie, zaczerwienienie skóry i błon śluzowych, pokrzywka,
• wstrząs – spadek ciśnienia krwi, osłabienie, omdlenie.

Takie reakcje mogą się rozwinąć mimo wcześniejszego stosowania metamizolu bez powikłań, a lżejsze odczyny skórne – przejść w cięższe, aż do wstrząsu. Ryzyko jest znacznie większe m.in. przy astmie i przewlekłej pokrzywce – pełną listę podajemy w części o przeciwwskazaniach.

Ciężkie reakcje skórne

Podczas leczenia metamizolem notowano zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka i zespół DRESS. Ulotka opisuje ich objawy jako czerwonawe, płaskie plamy w kształcie tarczy na tułowiu, często z pęcherzem w środku, łuszczenie się skóry i owrzodzenia w jamie ustnej, gardle, nosie, na narządach płciowych i w obrębie oczu. Poprzedzać je mogą gorączka i objawy grypopodobne.

Zespół DRESS objawia się rozległą wysypką, wysoką temperaturą i powiększonymi węzłami chłonnymi. Przy każdej z tych reakcji lek trzeba natychmiast odstawić i wezwać pomoc, a Pyralginy ani innych leków z metamizolem nie przyjmuje się już nigdy.

Wątroba

U osób przyjmujących metamizol opisywano zapalenie wątroby, którego objawy pojawiały się od kilku dni do kilku miesięcy po rozpoczęciu leczenia. U większości ustępowały po odstawieniu, ale według charakterystyki w pojedynczych przypadkach dochodziło do ostrej niewydolności wątroby wymagającej przeszczepienia.

Lek przerywa się i kontaktuje z lekarzem przy nudnościach lub wymiotach, gorączce, zmęczeniu, utracie apetytu, ciemnym moczu, jasnych stolcach, zażółceniu skóry lub białek oczu, świądzie, wysypce albo bólu w górnej części brzucha. Kto miał już po metamizolu dolegliwości wątrobowe, nie powinien przyjmować Pyralginy.

Pozostałe działania niepożądane

Ulotki i charakterystyki wymieniają ponadto:

• niezbyt często (do 1 na 100 osób) – przemijającą wysypkę polekową i nadmierny spadek ciśnienia tętniczego,
• rzadko (do 1 na 1000 osób) – zmiany skórne grudkowo-plamkowe i leukopenię, czyli spadek liczby białych krwinek,
• bardzo rzadko (do 1 na 10 000 osób) – astmę analgetyczną i napady astmy, małopłytkowość, nagłe pogorszenie czynności nerek z białkomoczem, skąpomoczem lub bezmoczem, ostrą niewydolność nerek i śródmiąższowe zapalenie nerek,
• z nieznaną częstością – nudności, wymioty, bóle brzucha, podrażnienie żołądka, biegunkę, suchość w ustach, bóle i zawroty głowy, uszkodzenie wątroby oraz niedokrwistość hemolityczną i aplastyczną i uszkodzenie szpiku, niekiedy kończące się zgonem.

Po bardzo dużych dawkach mocz może zabarwić się na czerwono. Odpowiada za to nieszkodliwy metabolit metamizolu – kwas rubazonowy.

Kiedy nie stosować Pyralginy

Charakterystyki obu wersji wymieniają te przeciwwskazania:

• agranulocytoza po metamizolu, innych pirazolonach lub pirazolidynach w przeszłości,
• zaburzenia czynności szpiku kostnego lub choroby układu krwiotwórczego,
• uczulenie na metamizol, inne pochodne pirazolonu i pirazolidyny, np. propyfenazon, fenazon lub fenylobutazon, albo na składnik leku,
• astma analgetyczna lub nietolerancja leków przeciwbólowych – skurcz oskrzeli, pokrzywka lub obrzęk po salicylanach, paracetamolu albo NLPZ, takich jak diklofenak, ibuprofen, indometacyna czy naproksen,
• ostra niewydolność nerek lub wątroby, ostra porfiria wątrobowa,
• wrodzony niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej,
• przyjmowanie innych leków z grupy pochodnych pirazolonu i pirazolidyny, np. fenylobutazonu lub propyfenazonu,
• ostatnie trzy miesiące ciąży.

Kiedy najpierw porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą

Ulotka wymienia sytuacje, które trzeba omówić przed pierwszą dawką:

• skurczowe ciśnienie poniżej 100 mm Hg, choroby serca i zaburzenia krążenia (np. zawał serca, choroba wieńcowa, urazy wielonarządowe), zwężenie naczyń domózgowych, zmniejszona objętość krwi krążącej lub odwodnienie – lek może obniżyć ciśnienie,
• wysoka gorączka,
• niewydolność nerek lub wątroby,
• choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy,
• astma oskrzelowa, zwłaszcza z polipowatym zapaleniem błony śluzowej nosa i zatok,
• choroby uczuleniowe, w tym atopowe, i przewlekła pokrzywka,
• nietolerancja barwników (np. tartrazyny) lub konserwantów (np. benzoesanów),
• nietolerancja alkoholu z kichaniem, łzawieniem oczu i silnym zaczerwienieniem twarzy nawet po niewielkiej ilości – może wskazywać na nierozpoznaną astmę analgetyczną.

U osób z podwyższonym ryzykiem ciężkiej reakcji uczuleniowej metamizol wolno podać tylko po starannym rozważeniu korzyści i ryzyka, w warunkach ścisłej kontroli lekarskiej z możliwością udzielenia pomocy w nagłym przypadku.

Z czym nie łączyć Pyralginy

Pyralginy nie wolno łączyć z innymi pochodnymi pirazolonu i pirazolidyny, np. z fenylobutazonem lub propyfenazonem. Ulotka każe poinformować lekarza m.in. o stosowaniu:

• leków przeciwzakrzepowych z grupy pochodnych kumaryny, doustnych leków przeciwcukrzycowych, fenytoiny i sulfonamidów – metamizol nasila ich działanie,
• metotreksatu – metamizol może nasilać jego szkodliwe działanie na krew, zwłaszcza u osób starszych; tego połączenia należy unikać,
• chloropromazyny – razem z metamizolem może wywołać ciężką hipotermię,
• barbituranów, które osłabiają działanie metamizolu, i inhibitorów MAO, np. selegiliny lub moklobemidu, które je nasilają,
• bupropionu, efawirenzu, metadonu, walproinianu, cyklosporyny, takrolimusu i sertraliny – metamizol może zmniejszać ich stężenie i skuteczność,
• litu, kaptoprylu, triamterenu oraz leków obniżających ciśnienie i moczopędnych – takie interakcje znane są dla pirazolonów, ale według charakterystyki nie wiadomo, czy dotyczą metamizolu.

Metamizol może też osłabiać działanie kwasu acetylosalicylowego na płytki krwi. Ostrożności wymaga to u osób, które przyjmują go w zapobieganiu chorobom serca. Alkohol według ulotki może wpływać na skuteczność leku.

Pyralgina a paracetamol i NLPZ

Pyralgina nie zawiera paracetamolu ani ibuprofenu – jej jedyną substancją czynną jest metamizol. Ulotka i charakterystyka nie wymieniają paracetamolu ani NLPZ, takich jak ibuprofen czy ketoprofen, wśród leków wchodzących z nią w interakcje.

Brak na tej liście nie oznacza zgody na łączenie. Ulotka każe powiedzieć lekarzowi o wszystkich przyjmowanych lekach, a o jednoczesnym stosowaniu dwóch leków przeciwbólowych decyduje się z lekarzem lub farmaceutą. Kto po paracetamolu albo NLPZ miał skurcz oskrzeli, pokrzywkę lub obrzęk, nie może przyjmować Pyralginy – to jedno z jej przeciwwskazań.

Ciąża, karmienie piersią i prowadzenie pojazdów

W ostatnich trzech miesiącach ciąży Pyralginy nie wolno przyjmować. Ulotka wyjaśnia, że zwiększa to ryzyko powikłań u matki i dziecka: krwotoków i przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego Botalla. Charakterystyka wymienia też zaburzenie czynności nerek płodu, a po przypadkowym przyjęciu leku w tym okresie zaleca kontrolę płynu owodniowego i przewodu tętniczego w badaniu USG i echokardiografii.

W pierwszym i drugim trymestrze co do zasady leku się nie podaje. Dane z pierwszego trymestru są ograniczone, ale nie wskazują na szkodliwe działanie na zarodek. W wybranych przypadkach, gdy nie ma innej możliwości leczenia, kobieta w ciąży może po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą przyjąć pojedyncze dawki – po starannym rozważeniu korzyści i zagrożeń.

Produkty rozkładu metamizolu przenikają do mleka w znaczących ilościach i nie można wykluczyć ryzyka dla dziecka. W okresie karmienia piersią należy szczególnie unikać wielokrotnego stosowania leku, a po jednorazowej dawce odciągać i wylewać pokarm przez 48 godzin.

W zalecanych dawkach nie zaobserwowano upośledzenia koncentracji i zdolności reagowania. Przy większych dawkach dokumenty zalecają jednak rezygnację z prowadzenia pojazdów, obsługi maszyn i innych czynności obciążonych ryzykiem.

Przedawkowanie

Maksymalna dawka dobowa to 4 g metamizolu. Po przyjęciu większej dawki trzeba niezwłocznie zwrócić się do lekarza – na metamizol nie ma odtrutki. Przedawkowanie może wywołać m.in. zawroty głowy, szum w uszach, zaburzenia świadomości, drgawki, spadek ciśnienia, przyspieszoną akcję serca, bóle brzucha, wymioty, nadżerki błony śluzowej żołądka i dwunastnicy, krwawienia, uszkodzenie wątroby i nerek oraz zaburzenia morfologii krwi.

Kiedy do lekarza

Natychmiastowej pomocy wymagają objawy ciężkiej reakcji uczuleniowej lub wstrząsu – obrzęk twarzy, języka lub gardła, duszność, omdlenie – oraz ciężkiej reakcji skórnej z pęcherzami, łuszczeniem się skóry i owrzodzeniami błon śluzowych. Lek trzeba wtedy od razu odstawić.

Przerwania leczenia i natychmiastowego kontaktu z lekarzem wymagają gorączka, dreszcze, ból gardła i bolesne owrzodzenia w jamie ustnej, nosie, gardle lub okolicy narządów płciowych i odbytu, a także krwiaki, krwawienia, bladość i objawy uszkodzenia wątroby.

Z lekarzem trzeba się też skontaktować, gdy:

• po 3–5 dniach nie ma poprawy albo objawy się nasilają,
• lek miałaby przyjąć kobieta w ciąży lub karmiąca piersią,
• przyjęto większą dawkę niż zalecana.