Czym jest ketoprofen
Ketoprofen to niesteroidowy lek przeciwzapalny, pochodna kwasu propionowego – tej samej grupy chemicznej co ibuprofen i naproksen. Działa przeciwbólowo, przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo. Zawierają go m.in. leki z rodziny Ketonal, ale substancja występuje też pod wieloma innymi nazwami.
Ketoprofen hamuje cyklooksygenazę – obie jej postaci, COX-1 i COX-2 – przez co ogranicza wytwarzanie prostaglandyn, a w dużych stężeniach także leukotrienów. Ten sam mechanizm stoi za ryzykami całej grupy NLPZ, opisanymi na stronie leków przeciwbólowych.
Co jest bez recepty, a co na receptę
W rejestrze kategorię dostępności bez recepty mają wyłącznie postaci doustne w dawce 25 mg i 50 mg oraz aerozol do stosowania w jamie ustnej:
- kapsułki twarde i miękkie, np. Ketonal Active,
- tabletki powlekane i tabletki musujące,
- granulat do sporządzania roztworu doustnego, np. Ketonal Sprint.
Na receptę są natomiast wszystkie żele z ketoprofenem (2,5%), aerozol na skórę, tabletki 100 mg, postaci o przedłużonym i zmodyfikowanym uwalnianiu, czopki i zastrzyki. To odwrotnie niż przy diklofenaku, którego żele są dostępne bez recepty.
Sama moc nie rozstrzyga o kategorii. Część kapsułek i granulatów 50 mg, np. Ketonal Fast, jest wydawana na receptę, choć ta sama dawka w innym produkcie jest bez recepty. Decyduje oznaczenie na opakowaniu konkretnego leku.
Dawkowanie postaci bez recepty
Oba opisane tu preparaty są przeznaczone do krótkotrwałego leczenia ostrego bólu o lekkim lub umiarkowanym nasileniu: bólu głowy i zębów, bolesnego miesiączkowania oraz bólu po nadwyrężeniach i zwichnięciach. Kapsułki obejmują dodatkowo bóle mięśniowe i kostno-stawowe.
Kapsułki 50 mg (Ketonal Active)
- dorośli i młodzież powyżej 15 lat – 1 kapsułka co 8 godzin,
- bez konsultacji z lekarzem nie dłużej niż 5 dni,
- podczas posiłków, popijając co najmniej połową szklanki wody lub mleka.
Charakterystyka dopuszcza jednoczesne przyjmowanie leków zobojętniających kwas solny, co zmniejsza ryzyko szkodliwego działania ketoprofenu na przewód pokarmowy. Poniżej 15 lat kapsułek się nie stosuje.
Granulat 25 mg i 50 mg (Ketonal Sprint)
- dorośli i młodzież od 16 lat – 25 mg do trzech razy na dobę albo 50 mg do dwóch razy na dobę,
- między dawkami co najmniej 8 godzin przerwy,
- roztwór przyjmuje się podczas posiłku.
Jeśli leczenie miałoby trwać dłużej niż 5 dni u dorosłych albo 3 dni u młodzieży, albo objawy się nasilają, trzeba skonsultować się z lekarzem. U osób starszych dawkę powinien ustalić lekarz.
Jak szybko działa
Charakterystyka kapsułek podaje, że ketoprofen łatwo wchłania się z przewodu pokarmowego, a po dawce 100 mg największe stężenie we krwi osiąga po około 1 godzinie i 22 minutach. Pokarm zmniejsza szybkość wchłaniania, ale nie ilość wchłoniętego leku. Okres półtrwania wynosi około 2 godzin.
Granulat przyjmuje się jako roztwór, a ketoprofen z lizyną rozpuszcza się lepiej niż postać kwasowa. Charakterystyka opisuje to jako szybkie uzyskanie stężenia maksymalnego i szybki początek działania.
Kiedy nie wolno stosować ketoprofenu
Przeciwwskazania wspólne dla kapsułek i granulatu bez recepty:
- nadwrażliwość na ketoprofen lub substancje pomocnicze,
- skurcz oskrzeli, astma, nieżyt nosa, pokrzywka lub inna reakcja alergiczna po ketoprofenie, kwasie acetylosalicylowym albo innych NLPZ,
- czynna choroba wrzodowa albo krwawienie, owrzodzenie lub perforacja przewodu pokarmowego w wywiadzie,
- skaza krwotoczna,
- ciężka niewydolność serca, nerek lub wątroby,
- trzeci trymestr ciąży.
Charakterystyka granulatu dodaje m.in. astmę oskrzelową w przeszłości, chorobę Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zapalenie błony śluzowej żołądka, przewlekłą dyspepsję, leukopenię lub małopłytkowość oraz intensywne leczenie moczopędne.
Na co uważać w trakcie stosowania
Przewód pokarmowy
Krwawienie, owrzodzenie lub perforacja mogą wystąpić w dowolnym momencie leczenia, także bez objawów zwiastunowych, i mogą zakończyć się zgonem. Ryzyko rośnie z dawką, u osób starszych i po przebytej chorobie wrzodowej. Według części danych epidemiologicznych ketoprofen, zwłaszcza w dużych dawkach, może działać toksycznie na przewód pokarmowy silniej niż niektóre inne NLPZ.
Serce, nerki i wątroba
Niektóre NLPZ, szczególnie w dużych dawkach i długo, zwiększają ryzyko zawału serca i udaru, a dane nie wystarczają, by wykluczyć je przy ketoprofenie. Ostrożności wymagają osoby z nadciśnieniem, niewydolnością serca i chorobami naczyń. U osób z chorobami nerek, przyjmujących leki moczopędne i starszych ketoprofen może pogorszyć czynność nerek.
Skóra, wzrok i zakażenia
Ciężkie reakcje skórne zdarzają się bardzo rzadko, najczęściej w pierwszym miesiącu leczenia – przy pierwszej wysypce albo zmianach na błonach śluzowych lek trzeba odstawić. Zaburzenia widzenia, np. niewyraźne widzenie, wymagają przerwania leczenia i badania okulistycznego. Ketoprofen może też maskować objawy rozwijającego się zakażenia.
Ciąża i karmienie piersią
W trzecim trymestrze ketoprofen jest przeciwwskazany. Inhibitory syntezy prostaglandyn mogą wtedy działać toksycznie na płuca, serce i nerki płodu, wydłużać czas krwawienia u matki i noworodka oraz opóźniać poród.
W pierwszym i drugim trymestrze nie należy go podawać, chyba że jest to bezwzględnie konieczne – wtedy w najmniejszej dawce i najkrócej. Od 20. tygodnia ciąży może powodować małowodzie wskutek zaburzeń czynności nerek płodu. Bezwzględne ryzyko wad serca po stosowaniu we wczesnej ciąży rosło w badaniach z mniej niż 1% do około 1,5%.
Brak danych o przenikaniu ketoprofenu do mleka, dlatego nie zaleca się go kobietom karmiącym piersią. Może też osłabiać płodność i nie jest zalecany kobietom planującym ciążę.
Z czym nie łączyć
Charakterystyka kapsułek nie zaleca łączenia ketoprofenu z:
- innymi NLPZ, w tym inhibitorami COX-2, i dużymi dawkami salicylanów,
- lekami przeciwzakrzepowymi – heparyną, warfaryną, klopidogrelem, dabigatranem, apiksabanem, rywaroksabanem i podobnymi,
- litem,
- metotreksatem w dawkach powyżej 15 mg na tydzień.
Ostrożności wymagają m.in. kortykosteroidy, leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI, leki moczopędne i obniżające ciśnienie, cyklosporyna, takrolimus, tenofowir oraz leki sprzyjające hiperkaliemii.
Żel z ketoprofenem – na receptę i bez słońca
Żele z ketoprofenem są w Polsce lekami na receptę, a o ich stosowaniu decyduje lekarz. Wśród ostrzeżeń charakterystyki żelu najwięcej miejsca zajmuje nadwrażliwość na światło. Przeciwwskazaniem jest ekspozycja na słońce – także przy zachmurzonym niebie – i solarium w trakcie leczenia oraz przez 2 tygodnie po jego zakończeniu.
Leczone miejsca chroni się odzieżą. Żelu nie stosuje się też po reakcjach nadwrażliwości na światło w przeszłości ani po alergii skórnej na ketoprofen, kwas tiaprofenowy, fenofibrat, filtry UV lub perfumy. Leczenie przerywa się przy każdej reakcji skórnej, także po produktach z oktokrylenem.
Pozostałe leki na receptę z ketoprofenem
Tabletki 100 mg, postaci o przedłużonym uwalnianiu, czopki i zastrzyki wymagają recepty, bo ich stosowanie zależy od indywidualnej oceny lekarza. O dawce i czasie leczenia decyduje lekarz, dlatego nie podajemy tu schematów dawkowania tych postaci.
