Ta strona porządkuje substancje przeciwhistaminowe, które opisujemy w serwisie, pokazuje, czym się różnią, i zbiera zasady wspólne dla całej grupy.
Co to jest lek przeciwhistaminowy
Lek przeciwhistaminowy blokuje receptory histaminowe H1 – te, przez które histamina uwalniana w reakcji alergicznej wywołuje jej objawy. Na aptecznej półce bez recepty grupa ta występuje w dwóch odmianach, które różnią się jedną, bardzo praktyczną cechą: tym, czy usypiają.
Dwie generacje, jedna różnica: senność
Podział na generacje przebiega w miejscu, w którym lek działa. Wszystkie blokują receptory H1, ale tylko część z nich przenika do mózgu.
Leki nowszej generacji – działanie obwodowe
Cetyryzyna i desloratadyna blokują receptory H1 na obwodzie ciała. Charakterystyka desloratadyny opisuje ją jako substancję pozbawioną działania uspokajającego i wyjaśnia dlaczego: nie przenika ona do ośrodkowego układu nerwowego.
Przy cetyryzynie obiektywne badania z dawką 10 mg nie wykazały istotnego klinicznie wpływu na prowadzenie pojazdów ani na odczuwanie senności. Nie znaczy to jednak, że senność nie zdarza się nikomu – kto ją odczuwa, powinien unikać prowadzenia pojazdów.
Obie substancje stosuje się przy alergii: w łagodzeniu objawów kataru siennego i pokrzywki.
Leki pierwszej generacji – działanie w mózgu
Difenhydramina należy do leków pierwszej generacji. Przenika do ośrodkowego układu nerwowego i działa tam uspokajająco – na tyle silnie, że w Polsce bez recepty sprzedaje się ją przede wszystkim jako środek nasenny, a nie przeciwalergiczny.
Zarejestrowane wskazanie preparatów z 50 mg difenhydraminy to krótkotrwałe stosowanie w sporadycznej bezsenności u dorosłych. Charakterystyka określa jej wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów jako duży.
| Cetyryzyna | Desloratadyna | Difenhydramina | |
|---|---|---|---|
| Generacja | nowsza | nowsza | pierwsza |
| Główne zastosowanie bez recepty | alergia | alergia | sporadyczna bezsenność |
| Dawkowanie u dorosłych | 10 mg raz na dobę | 5 mg raz na dobę | 50 mg 20 minut przed snem, najwyżej raz na dobę |
Czy leki przeciwhistaminowe to sterydy
Nie. To pytanie pada często, bo obie grupy stosuje się przy alergii, ale działają zupełnie inaczej. Lek przeciwhistaminowy blokuje receptor dla histaminy – jednej z substancji wywołujących objawy uczulenia. Steroidy, czyli kortykosteroidy takie jak hydrokortyzon, to leki przeciwzapalne o innym mechanizmie działania i innym profilu ryzyka.
Cetyryzyna, desloratadyna ani difenhydramina nie są steroidami.
Jak stosować leki przeciwalergiczne bez recepty
Raz na dobę
U dorosłych obie substancje stosowane przy alergii przyjmuje się raz na dobę:
- cetyryzyna – dorośli i młodzież powyżej 12 lat 10 mg raz na dobę, dzieci od 6 do 12 lat 5 mg dwa razy na dobę; tabletek nie zaleca się dzieciom poniżej 6 lat,
- desloratadyna – dorośli i młodzież od 12 lat 5 mg raz na dobę, z posiłkiem lub bez; młodsze dzieci otrzymują mniejsze dawki w postaciach do tego przeznaczonych.
Charakterystyki nie wskazują pory dnia, o której należy lek przyjąć – podają wyłącznie dawkowanie raz na dobę. Dokładne dawkowanie zależy od preparatu i jego postaci, dlatego wiążąca jest ulotka dołączona do opakowania.
Jak długo bez lekarza
Przy desloratadynie bez konsultacji z lekarzem leczenie nie powinno trwać dłużej niż 10 dni. Czas leczenia zależy od postaci alergii: przy okresowej lek przerywa się po ustąpieniu objawów i wznawia przy nawrocie, a przy przewlekłej o kontynuacji przez cały okres narażenia na alergen decyduje lekarz.
Nie łączyć dwóch leków przeciwhistaminowych
Podobnie jak przy lekach przeciwbólowych, dwa preparaty tej samej grupy nie dają dwa razy lepszego efektu. Szczególną pułapką jest difenhydramina, bo bywa ukryta w preparacie złożonym: jest składnikiem leków przeciwbólowych „na noc”, w dawce 25 mg obok 500 mg paracetamolu. Skład sprawdza się na opakowaniu, nie po nazwie.
Przed testami alergicznymi
To zasada, o której najłatwiej zapomnieć. Leki przeciwhistaminowe hamują reakcję w skórnych testach alergicznych. Charakterystyka cetyryzyny zaleca ich odstawienie na 3 dni przed wykonaniem testów – wynik uzyskany w trakcie leczenia mógłby być fałszywie ujemny.
Kto od dawna łagodzi objawy alergii preparatem bez recepty, powinien powiedzieć o tym lekarzowi kierującemu na testy.
Kiedy zachować ostrożność
Każda z substancji ma własne przeciwwskazania, opisane na jej stronie. Kilka zastrzeżeń warto znać, zanim sięgnie się po lek:
- uczulenie krzyżowe – przeciwwskazaniem do desloratadyny jest też nadwrażliwość na loratadynę, a do cetyryzyny – na hydroksyzynę i pochodne piperazyny,
- nerki – cetyryzyna jest wydalana głównie przez nerki i jest przeciwwskazana przy ciężkich zaburzeniach ich czynności; przy desloratadynie charakterystyka zaleca ostrożność przy ciężkiej niewydolności nerek,
- drgawki i padaczka – obie substancje wymagają ostrożności u osób z drgawkami w wywiadzie,
- alkohol – przy cetyryzynie i desloratadynie charakterystyki zalecają ostrożność, a difenhydramina nasila uspokajające działanie alkoholu,
- serce – difenhydramina jest przeciwwskazana przy wydłużeniu odstępu QT i czynnikach ryzyka jego wydłużenia.
Osobno warto wiedzieć, że po odstawieniu cetyryzyny może wystąpić świąd lub pokrzywka, nawet jeśli wcześniej ich nie było.
Ciąża i karmienie piersią
Przy desloratadynie charakterystyka – mimo uspokajających danych z ponad tysiąca ciąż – zaleca dla ostrożności unikanie stosowania w ciąży. Przy cetyryzynie dane nie wskazują na działanie toksyczne, ale zaleca się ostrożność. Obie substancje przenikają do mleka matki. W ciąży i podczas karmienia piersią decyzję o leczeniu warto podjąć z lekarzem.
Kiedy alergia wymaga lekarza
Lek przeciwhistaminowy łagodzi objawy, nie leczy uczulenia. Do lekarza warto pójść, gdy objawy nie ustępują w czasie podanym w ulotce, nawracają albo trzeba ustalić, na co właściwie jest uczulenie.
Nagły obrzęk twarzy, warg lub gardła i trudności w oddychaniu nie są sytuacją na lek z apteki, tylko wymagają natychmiastowej pomocy – objawy alarmowe przy pokrzywce opisuje jej osobna strona.