Czym jest hydrokortyzon
Hydrokortyzon to glikokortykosteroid stosowany miejscowo na skórę. W preparatach bez recepty występuje w kremie o stężeniu 5 mg/g, czyli 0,5% – jest to najsłabsza moc z całej grupy sterydów miejscowych.
W rejestrze substancja ma 79 pozwoleń, ale zdecydowana większość to postacie wydawane na receptę, w tym doustne i do wstrzykiwań. Bez recepty dostępnych jest 16 pozycji i są to preparaty na skórę.
Jak działa
Octan hydrokortyzonu jest syntetycznym kortykosteroidem o słabym działaniu przeciwzapalnym – tak klasyfikuje go charakterystyka i tak wygląda jego miejsce w grupie sterydów miejscowych.
Stosowany na skórę wykazuje trzy działania naraz: przeciwzapalne, przeciwświądowe i obkurczające naczynia krwionośne. Ostatnie z nich tłumaczy, dlaczego zaczerwienienie blednie szybciej niż ustępuje sama przyczyna odczynu.
Po nałożeniu substancja łatwo przenika do warstwy rogowej naskórka i tylko w niewielkim stopniu dalej – dlatego postać na skórę nie niesie ryzyk, które przypisuje się sterydom przyjmowanym ogólnoustrojowo.
Zarejestrowane wskazania
Lista jest długa, a większość pozycji łączy jedno: odczyn zapalny skóry bez zakażenia.
- atopowe zapalenie skóry, w tym wyprysk alergiczny i pokrzywka,
- liszaj rumieniowaty, rumień wielopostaciowy, liszaj płaski o nasilonym świądzie,
- łojotokowe zapalenie skóry,
- różne postacie wyprysku, zwłaszcza wyprysk zliszajowaciały,
- łuszczyca owłosionej skóry głowy i łuszczyca zadawniona,
- świerzbiączka,
- kontynuacja leczenia silnie działającymi glikokortykosteroidami,
- oparzenia pierwszego i drugiego stopnia, w tym słoneczne,
- łagodzenie odczynów po ukąszeniach owadów.
Rozróżnienie, od którego wszystko zależy
Steroid tłumi odczyn zapalny. To jest jego działanie lecznicze wtedy, gdy zapalenie jest reakcją nadmiarową – na przykład po ukąszeniu albo w wyprysku.
Staje się jednak problemem, gdy zapalenie jest obroną przed zakażeniem. Dlatego charakterystyka wymienia zakażenia bakteryjne, wirusowe i grzybicze wśród przeciwwskazań, a nie wśród ostrzeżeń.
W praktyce oznacza to konkretną decyzję przy ukąszeniu: swędzący, zaczerwieniony bąbel to wskazanie, ale miejsce gorące, bolesne, sączące albo z narastającym obrzękiem i gorączką – już nie.
Dawkowanie i granice czasowe
Niewielką ilość kremu nakłada się na zmienione miejsce 2 lub 3 razy na dobę.
Charakterystyka stawia przy tym trzy granice:
- skóra twarzy – nie dłużej niż 3 dni,
- bez porozumienia z lekarzem – nie dłużej niż 14 dni,
- brak poprawy po 7 dniach oznacza kontakt z lekarzem.
Krótszy limit dla twarzy nie jest przypadkiem: skóra jest tam cieńsza, a działania niepożądane miejscowych steroidów – ścieńczenie skóry, rozszerzone naczynia, odbarwienia – pojawiają się szybciej.
U dzieci poniżej 12 lat preparatu nie stosuje się bez zalecenia lekarza.
Kiedy nie wolno stosować
Pełna lista przeciwwskazań z charakterystyki:
- nadwrażliwość na octan hydrokortyzonu lub substancje pomocnicze,
- zakażenia bakteryjne, wirusowe lub grzybicze,
- trądzik zwykły i trądzik różowaty,
- zanik (atrofia) skóry,
- nowotwory i stany przednowotworowe skóry,
- zapalenie okołoustne,
- zmiany gruźlicze skóry,
- otwarte rany i uszkodzona skóra,
- współistniejąca grzybica układowa.