Ta strona zestawia leki na wątrobę bez recepty oparte na dwóch substancjach: sylimarynie z owoców ostropestu plamistego i fosfolipidach z nasion soi. W rejestrze są też inne preparaty bez recepty, np. z wyciągiem z karczocha – nie opisujemy ich tutaj. Zarejestrowane wskazania sylimaryny i fosfolipidów są wąskie. Mówią o wspomaganiu funkcji wątroby, o rekonwalescencji po jej uszkodzeniu albo o łagodzeniu odczuwanych dolegliwości – żadna charakterystyka nie przedstawia ich jako leczenia choroby wątroby.
Ta strona zestawia obie substancje: czym się różnią wskazaniami, dawkowaniem i ostrzeżeniami oraz co je łączy. Szczegóły każdej z nich opisują strony sylimaryny i fosfolipidów. Najważniejsza zasada jest wspólna: lek z apteki nie zastępuje diagnostyki – ustalenia, co dzieje się z wątrobą, i wykluczenia poważnej choroby.
Dwie substancje, dwa różne leki
Obie substancje są pochodzenia roślinnego i obie charakterystyki zaliczają do leków stosowanych w chorobach wątroby. Na tym podobieństwa się kończą: różni je surowiec, status rejestracyjny, brzmienie wskazań i czas kuracji.
Sylimaryna z ostropestu
Sylimaryna to zespół flawonolignanów z owoców ostropestu plamistego, zawierający między innymi sylibininę. W lekach występuje jako suchy wyciąg, a moc podaje się jako ilość sylimaryny w przeliczeniu na sylibininę. W serwisie opisujemy trzy takie leki:
- Sylimarol – tabletki drażowane 35 mg i 70 mg,
- Livofortin – tabletki powlekane 70 mg,
- Sylifar – kapsułki twarde 140 mg.
Wszystkie trzy są tradycyjnymi produktami leczniczymi roślinnymi. Charakterystyki mówią, że ich wskazania wynikają wyłącznie z długotrwałego stosowania, a nie z badań klinicznych. Charakterystyka Sylimarolu zaczyna punkt o działaniu farmakologicznym od słów „Nie badano”.
Fosfolipidy z soi
Fosfolipidy to substancja z nasion soi zawierająca fosfatydylocholinę, w charakterystykach nazywana Phospholipidum essentiale, czyli niezbędne fosfolipidy. Opisujemy je na przykładzie Essentiale Forte (300 mg) i Essentiale Max (600 mg) – dwóch leków tego samego podmiotu, które różnią się tylko ilością fosfolipidów w kapsułce.
Charakterystyka Essentiale opisuje działanie ochronne na wątrobę obserwowane w modelach eksperymentalnych i zaraz zastrzega, że brak szczegółowych badań farmakodynamicznych u ludzi.
Na co się je stosuje
Wskazania warto czytać słowami charakterystyki konkretnego leku, bo różnią się nawet w obrębie jednej substancji.
- Sylimarol – wspomagająco w rekonwalescencji po toksyczno-metabolicznych uszkodzeniach wątroby (np. przez alkohol albo środki ochrony roślin), w niestrawności po ciężkostrawnych pokarmach i w dolegliwościach po przebytych chorobach wątroby.
- Livofortin i Sylifar – w łagodzeniu objawów zaburzeń trawienia, uczucia pełności i niestrawności oraz we wspomaganiu funkcji wątroby, po wykluczeniu poważnych schorzeń przez lekarza.
- Essentiale Forte i Essentiale Max – zmniejszanie subiektywnych dolegliwości, takich jak brak apetytu i uczucie ucisku w prawym nadbrzuszu, spowodowanych uszkodzeniem wątroby przez nieprawidłową dietę, substancje toksyczne albo w przebiegu zapalenia wątroby.
W Rejestrze Produktów Leczniczych są też preparaty z szerzej sformułowanymi wskazaniami, np. Legalon 140 z sylimaryną czy Esseliv z fosfolipidami. Przy Legalonie o czasie leczenia przewlekłych chorób wątroby decyduje lekarz. Nie przenosimy tych wskazań na leki opisane wyżej – obowiązuje ulotka opakowania, które się stosuje.
Wspomagają, a nie zastępują
Charakterystyki trzech leków z sylimaryną wprost wiążą stosowanie z lekarzem. Wskazanie Livofortinu i Sylifaru obowiązuje dopiero po wykluczeniu poważnych schorzeń. Charakterystyka Sylimarolu zaleca konsultację z lekarzem przed rozpoczęciem stosowania, właśnie w celu ich wykluczenia. Żaden z tych leków nie jest przeznaczony do leczenia ostrych zatruć.
Charakterystyka Essentiale zastrzega z kolei, że lek nie może zastąpić wykluczenia z diety substancji szkodliwych dla wątroby, np. alkoholu. W przewlekłym zapaleniu wątroby leczenie wspomagające uznaje za uzasadnione tylko wtedy, gdy pacjent odczuwa w trakcie terapii poprawę ogólnego samopoczucia. Dokumenty żadnego z tych leków nie mówią o „regeneracji” wątroby jako wskazaniu.
A stłuszczenie wątroby?
Stłuszczenie wątroby wymienia wprost wśród wskazań charakterystyka OptiHepanu z L-ornityny L-asparaginianem – i to jako jedną z przewlekłych chorób wątroby, w których lek stosuje się wspomagająco. Essentiale i leki z sylimaryną nie mają go wśród wskazań. Charakterystyki Essentiale wspominają o hamowaniu stłuszczenia i zwłóknienia wątroby wyłącznie w modelach eksperymentalnych, na przykład po podaniu etanolu, i zaraz dodają, że brak szczegółowych badań farmakodynamicznych u ludzi.
Wskazanie Essentiale obejmuje subiektywne dolegliwości spowodowane uszkodzeniem wątroby w wyniku nieprawidłowej diety. Rozpoznanie stłuszczenia i decyzja o leczeniu należą do lekarza, a lek z apteki – jak przypomina charakterystyka Essentiale – nie zastąpi wykluczenia z diety substancji szkodliwych dla wątroby.
Porównanie w jednej tabeli
| Sylimaryna (Sylimarol, Livofortin, Sylifar) | Fosfolipidy (Essentiale Forte, Max) | |
|---|---|---|
| Surowiec | owoce ostropestu plamistego | nasiona soi |
| Status | tradycyjny produkt leczniczy roślinny | roślinny lek stosowany w chorobach wątroby |
| Pora przyjęcia | Sylimarol po posiłku, Livofortin i Sylifar przed posiłkiem | w czasie posiłków |
| Czas stosowania | Sylimarol 2–4 tygodnie, Livofortin i Sylifar bez stałego czasu | co najmniej 1–3 miesiące |
| Kiedy do lekarza bez poprawy | objawy dłużej niż 2 tygodnie | brak poprawy po 7 dniach (ulotka) |
| Najmłodsi pacjenci | od 18 lat | od 12 lat |
| Uczulenie wykluczające lek | ostropest, rośliny astrowate | soja, orzeszki ziemne |
| Interakcje | nie odnotowano | leki przeciwzakrzepowe |
Dawkowanie i czas kuracji
Każdy lek ma własny schemat, a tabletek jednego preparatu nie przelicza się na drugi bez sprawdzenia mocy.
Leki z sylimaryną
- Sylimarol 70 mg – 1 tabletka 3 razy na dobę po posiłku (Sylimarol 35 mg – 2 tabletki), systematycznie przez 2 do 4 tygodni; dłuższą kurację, do 6 miesięcy, konsultuje się z lekarzem.
- Livofortin – 2 tabletki 3 razy na dobę przed posiłkiem, czyli 420 mg sylimaryny, co charakterystyka nazywa maksymalną dawką dobową.
- Sylifar – na początku leczenia 1 kapsułka 3 razy na dobę, podtrzymująco 2 razy na dobę, przed posiłkiem.
Livofortin i Sylifar nie mają stałego czasu kuracji. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie, trzeba skonsultować się z lekarzem – tę samą granicę podaje Sylimarol.
Leki z fosfolipidami
Dorośli i dzieci powyżej 12 lat przyjmują 2 kapsułki Essentiale Forte albo 1 kapsułkę Essentiale Max 3 razy na dobę, w czasie posiłków. Dawka dobowa w obu wersjach to 1800 mg. Zalecane leczenie trwa co najmniej 1–3 miesiące, a długość kuracji może ustalić lekarz.
Długa kuracja nie oznacza czekania miesiącami na efekt. Ulotka Essentiale Forte każe zwrócić się do lekarza, jeśli po 7 dniach nie ma poprawy albo pacjent czuje się gorzej.
Przeciwwskazania i ostrzeżenia
Obie substancje mają inne przeciwwskazania alergiczne, co ma znaczenie przy wyborze leku.
- Sylimaryna – nadwrażliwość na substancję czynną, ostropest i inne rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae). Charakterystyka Sylifaru wymienia to przeciwwskazanie, ale ulotka go nie powtarza.
- Fosfolipidy – nadwrażliwość na soję albo orzeszki ziemne. Kapsułki zawierają olej sojowy, który może zawierać białko orzeszków ziemnych, dlatego lek może wywołać ciężką reakcję alergiczną.
Sylimarol zawiera glukozę i sacharozę, a otoczka Sylifaru – barwniki, które mogą powodować reakcje alergiczne. Przy lekach z sylimaryną charakterystyki zalecają w trakcie kuracji unikać czynników szkodliwych dla wątroby, a charakterystyki Legalonu i Sylifaru wymieniają wśród nich alkohol.
Leki przyjmowane jednocześnie
Charakterystyki leków z sylimaryną nie odnotowują interakcji z innymi lekami, a ulotki mimo to zalecają poinformować lekarza lub farmaceutę o wszystkich przyjmowanych lekach. Charakterystyka Essentiale opisuje jedną interakcję: z lekami przeciwzakrzepowymi, których dawkę trzeba wtedy dostosować. Osoba przyjmująca takie leki powinna przed Essentiale poradzić się lekarza.
Ciąża, karmienie piersią i dzieci
Leków z sylimaryną nie zaleca się w ciąży ani w okresie karmienia piersią, bo bezpieczeństwa nie ustalono. Nie zaleca się ich też u osób poniżej 18 lat. Charakterystyki Essentiale nie zalecają stosowania w ciąży bez konsultacji z lekarzem, a w okresie karmienia piersią nie zalecają go wcale. Essentiale nie stosuje się u dzieci poniżej 12 lat.
Lek zarejestrowany a suplement
Ostropest i fosfolipidy są też składnikami wielu suplementów diety, sprzedawanych w aptekach obok leków. Ta strona ich nie dotyczy. Lek ma pozwolenie na dopuszczenie do obrotu, charakterystykę i ulotkę z zarejestrowanymi wskazaniami, a suplement diety jest środkiem spożywczym, któremu nie przypisuje się działania leczniczego.
Status sprawdza się na opakowaniu: lek ma numer pozwolenia i ulotkę dla pacjenta. Czym różnią się te kategorie, wyjaśniamy w tekście Leki OTC – co to znaczy. Przy dolegliwościach trawiennych, takich jak wzdęcia, warto najpierw ustalić ich przyczynę, zanim sięgnie się po jakikolwiek preparat „na wątrobę”.
Kiedy najpierw do lekarza
Dokumenty leków z sylimaryną wymieniają objawy, które wymagają natychmiastowej konsultacji z lekarzem:
- żółtaczka – zażółcenie skóry albo białek oczu,
- zmiana koloru moczu albo stolca.
Przy takich objawach nie czeka się na efekt samodzielnej kuracji. Przy obu substancjach lekarz jest potrzebny także wtedy, gdy objawy nasilają się w trakcie stosowania albo pojawiają się nowe, niespecyficzne dolegliwości. Duszność, świszczący oddech albo nagła rozległa wysypka po przyjęciu leku wymagają natychmiastowej pomocy – dokumenty obu substancji wymieniają reakcje alergiczne wśród działań niepożądanych.