Czym jest nifuroksazyd
Nifuroksazyd to pochodna 5-nitrofuranu o działaniu przeciwbakteryjnym, zaliczana do leków stosowanych w zakażeniach jelit (kod ATC A07AX03). W Rejestrze Produktów Leczniczych ma dziewięć pozwoleń czterech podmiotów odpowiedzialnych, a wszystkie produkty noszą tę samą nazwę – nifuroksazyd z dopiskiem producenta.
Na receptę czy bez recepty
O dostępności decyduje postać, nie dawka:
- tabletki powlekane 100 mg i 200 mg oraz kapsułki 200 mg – bez recepty,
- zawiesina doustna 220 mg/5 ml – na receptę; to jedyna postać przewidziana dla dzieci poniżej 6–7 lat.
Jak działa
Nifuroksazyd działa miejscowo, w świetle jelita. Po podaniu doustnym wchłania się tylko w 10–20%, a to, co trafi do krwi, jest w znacznym stopniu metabolizowane. Duże stężenie w jelicie odpowiada za działanie przeciwbakteryjne, lek nie wywiera działania ogólnego i jest szybko wydalany z kałem.
Dokładny mechanizm nie jest znany. Charakterystyki podają, że nifuroksazyd prawdopodobnie hamuje aktywność dehydrogenaz i syntezę białek w komórkach bakteryjnych, a charakterystyka Aflofarm określa jego działanie jako bakteriostatyczne. Według charakterystyk nie niszczy przy tym prawidłowej flory bakteryjnej przewodu pokarmowego.
Charakterystyki wymieniają bakterie, na które działa, między innymi:
- gronkowce (Staphylococcus) i paciorkowce (Streptococcus),
- pałeczki z rodziny Enterobacteriaceae, w tym Escherichia, Salmonella, Shigella, Klebsiella i Yersinia,
- Campylobacter – wymieniony w charakterystyce Aflofarm.
Nie działa na bakterie z rodzajów Proteus, Pseudomonas i Providentia.
Na co się go stosuje
Wskazaniem jest ostra lub przewlekła biegunka w przebiegu zakażeń bakteryjnych przewodu pokarmowego. Charakterystyka Aflofarm doprecyzowuje, że chodzi między innymi o biegunkę podróżnych, biegunkę pokarmową i zapalenie żołądka i jelit. Produkty Gedeon Richter dopisują ogólniej „inne schorzenia przebiegające z biegunką”, a zawiesina – ostre zatrucia pokarmowe.
Warto przy tym pamiętać, na czym polega to wskazanie: nifuroksazyd działa na bakterie. Dlaczego to rozróżnienie ma znaczenie przy wirusowym zapaleniu żołądka i jelit, wyjaśniamy na stronie o jelitówce.
Dawkowanie
We wszystkich tabletkach i kapsułkach dorosły przyjmuje 800 mg na dobę – produkty różnią się tylko tym, jak tę dawkę dzielą. Różnią się za to dolną granicą wieku i dopuszczalnym czasem leczenia, dlatego zawsze obowiązuje ulotka konkretnego opakowania.
Dorośli i starsze dzieci – tabletki i kapsułki
| Produkt | Dorośli | Dzieci | Od jakiego wieku |
|---|---|---|---|
| Hasco 100 mg i 200 mg, Aflofarm 100 mg i 200 mg | 800 mg na dobę w 2–4 dawkach | 600–800 mg na dobę w 2–4 dawkach | powyżej 6 lat |
| Gedeon Richter 100 mg (tabletki) | 2 tabletki 4 razy na dobę, co 6 godzin | jak dorośli | od 7 lat |
| Gedeon Richter 200 mg (kapsułki) | 1 kapsułka 4 razy na dobę, co 6 godzin | jak dorośli | od 7 lat |
Tabletki i kapsułki połyka się w całości, bez przegryzania i kruszenia, popijając odpowiednią ilością płynu. U młodszych dzieci ograniczeniem jest sama postać – charakterystyki Gedeon Richter wprost zakazują tabletek i kapsułek poniżej 7 lat ze względu na postać leku.
Przed jedzeniem czy po
Charakterystyki i ulotki nie wiążą przyjmowania nifuroksazydu z porą posiłku – nie ma w nich zalecenia, by brać go przed jedzeniem, po nim ani na czczo. Ulotki łączą za to leczenie z dietą, opisaną niżej w sekcji o nawadnianiu, a charakterystyki Gedeon Richter zalecają, by w trakcie leczenia nie przyjmować równocześnie innych leków doustnych.
Po jakim czasie działa
Charakterystyki nie podają, po jakim czasie nifuroksazyd zaczyna działać. Wyznaczają natomiast moment oceny: jeśli biegunka utrzymuje się po 2 lub 3 dniach leczenia, trzeba je zweryfikować, a charakterystyki Gedeon Richter mówią o pogłębionej diagnostyce po 3 dniach. Nasilenie biegunki w trakcie stosowania wymaga kontaktu z lekarzem od razu.
Jak długo
Ulotki leków bez recepty są zgodne: bez konsultacji z lekarzem nie dłużej niż 3 dni, a jeśli po tym czasie nie ma poprawy albo pacjent czuje się gorzej, trzeba skontaktować się z lekarzem. Charakterystyki Hasco i Aflofarm wyznaczają też granicę bezwzględną – leczenie nie powinno trwać dłużej niż 7 dni.
Niemowlęta i małe dzieci – zawiesina na receptę
Zawiesina doustna 220 mg/5 ml jest przeznaczona dla dzieci **od ukończenia
- miesiąca życia**. Charakterystyka zawiesiny Gedeon Richter podaje:
- od 1. do 6. miesiąca – 110–220 mg (1 mniejsza albo 1 większa łyżeczka miarowa) 2 razy na dobę, co 12 godzin,
- od 7. miesiąca do 6 lat – 220 mg (1 większa łyżeczka) 3 razy na dobę, co 8 godzin,
- dorośli i dzieci od 7 lat – 220 mg 4 razy na dobę, co 6 godzin.
Przed każdym użyciem butelkę trzeba wstrząsnąć. Tę zawiesinę zaleca się podawać przez 7 dni, a po otwarciu zachowuje ważność przez 3 miesiące. Dawkę dla dziecka ustala lekarz, który wystawia receptę.
Nawadnianie i dieta
Wszystkie przejrzane charakterystyki wymagają nawadniania w trakcie leczenia, a charakterystyka Aflofarm nazywa je podstawową zasadą leczenia każdej biegunki, niezależnie od wieku pacjenta. Charakterystyka Hasco dodaje kontrolę i uzupełnianie niedoborów elektrolitów. Średnie zapotrzebowanie dorosłego na wodę charakterystyki szacują na 2 litry na dobę.
Zalecają picie dużej ilości płynów – słodzonych, solonych lub aromatyzowanych – oraz ścisłą dietę na czas biegunki:
- bez soków, surowych warzyw i owoców, zielonych warzyw,
- bez pikantnych i ciężkostrawnych potraw, mrożonek i zimnych napojów,
- z ryżem oraz pieczonym lub grillowanym mięsem.
Przy ciężkiej i długotrwałej biegunce, ciężkich wymiotach albo niechęci do jedzenia charakterystyki każą rozważyć nawadnianie dożylne – a o tym decyduje lekarz. Więcej o tym, jak nawadniać, piszemy przy biegunce.
Nifuroksazyd a inne leki na biegunkę
Na półce z lekami na biegunkę stoją obok siebie produkty o zupełnie różnym działaniu. Nazwa handlowa nie mówi, co zawiera preparat – mówi to substancja czynna na opakowaniu.
Loperamid: Stoperan i Laremid
Stoperan i Laremid zawierają loperamid. Loperamid i nifuroksazyd to dwie różne substancje, nie zamienniki. Z charakterystyk obu leków wynika wyraźna różnica:
- nifuroksazyd działa przeciwbakteryjnie w świetle jelita, a wskazaniem jest biegunka w przebiegu zakażeń bakteryjnych,
- loperamid hamuje perystaltykę jelit i charakterystyka nazywa jego działanie leczeniem wyłącznie objawowym.
Różnica ma praktyczne konsekwencje. Loperamid jest przeciwwskazany między innymi w bakteryjnym zapaleniu jelit wywołanym przez Salmonella, Shigella i Campylobacter oraz w ostrej czerwonce z krwią w kale i wysoką gorączką. To właśnie te bakterie charakterystyki nifuroksazydu wymieniają wśród tych, na które on działa.
Loperamid jest też przeciwwskazany u dzieci poniżej 6 lat, a nifuroksazyd w zawiesinie charakterystyka dopuszcza od 1. miesiąca życia. Łączenia obu leków na własną rękę nie planuj: charakterystyki Gedeon Richter zalecają, by w trakcie leczenia nifuroksazydem nie przyjmować równocześnie innych leków doustnych.
Smecta i Taninal
Według Rejestru Produktów Leczniczych Smecta zawiera diosmektyt, a Taninal – białczan taniny. To inne substancje czynne niż nifuroksazyd, więc żaden z tych leków nie jest jego zamiennikiem. Charakterystyki nifuroksazydu ich nie omawiają, dlatego nie porównujemy tu ich działania. Przy łączeniu obowiązuje ta sama zasada co wyżej: charakterystyki Gedeon Richter zalecają, by w trakcie leczenia nifuroksazydem nie przyjmować równocześnie innych leków doustnych.
Czego nie łączyć
Alkohol jest wykluczony przez cały czas leczenia. Może wywołać reakcję disulfiramopodobną, którą ulotka Aflofarm opisuje jako ostrą i zagrażającą zdrowiu reakcję nietolerancji. Charakterystyka Hasco wymienia objawy reakcji na alkohol: nasiloną biegunkę, wymioty i ból brzucha.
Charakterystyka Aflofarm ostrzega, że podobną reakcję mogą wywołać leki przyjmowane równocześnie:
- metronidazol,
- sulfonamidy,
- cefalosporyny,
- chloramfenikol,
- nitrofurantoina,
- gryzeofulwina.
Charakterystyki Gedeon Richter dodają ogólniejsze zastrzeżenie: w trakcie leczenia nie należy przyjmować równocześnie innych leków doustnych ze względu na silne właściwości adsorpcyjne nifuroksazydu. Jeśli przyjmujesz inne leki, powiedz o nich lekarzowi albo farmaceucie przed rozpoczęciem leczenia.
Kiedy nie wolno stosować
Nifuroksazydu nie wolno stosować:
- przy nadwrażliwości na nifuroksazyd, inne pochodne nitrofuranu albo którąkolwiek substancję pomocniczą,
- u wcześniaków i noworodków przed ukończeniem 1. miesiąca życia,
- w postaci tabletek i kapsułek u dzieci poniżej 6 lat (Hasco, Aflofarm) albo poniżej 7 lat (Gedeon Richter),
- przy znanym niedoborze dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej – tak stanowi charakterystyka Aflofarm, ze względu na ryzyko niedokrwistości hemolitycznej.
Znaczenie mają też substancje pomocnicze. Kapsułki i zawiesina Gedeon Richter zawierają sacharozę, więc nie powinny ich przyjmować osoby z dziedziczną nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy. Tabletki Hasco zawierają barwniki E 104 i E 110, które mogą powodować reakcje alergiczne.
Charakterystyki zastrzegają ponadto, że przy podejrzeniu zakażenia o uogólnionym przebiegu albo przy ciężkiej, inwazyjnej biegunce potrzebny jest antybiotyk działający ogólnoustrojowo. Nifuroksazyd, który wchłania się tylko częściowo, tego nie zastąpi.
Ciąża i karmienie piersią
Danych o stosowaniu nifuroksazydu w ciąży jest niewiele, a badania na zwierzętach są niewystarczające. Lek wykazuje możliwy potencjał mutagenny, dlatego nie jest zalecany w ciąży i nie należy go stosować u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznej antykoncepcji.
Nie wiadomo, czy nifuroksazyd przenika do mleka. Ze względu na słabe wchłanianie jego stężenie w mleku może być małe, ale nie można wykluczyć wpływu na mikrobiom przewodu pokarmowego karmionego niemowlęcia. Z braku doświadczenia klinicznego nie zaleca się go w okresie karmienia piersią.
Działania niepożądane
Charakterystyki określają nifuroksazyd jako zwykle dobrze tolerowany. Częstości większości działań niepożądanych nie da się określić na podstawie dostępnych danych. Wymieniane są:
- reakcje alergiczne – wysypka skórna, pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, wstrząs anafilaktyczny,
- ból brzucha, nudności i nasilenie biegunki,
- niedokrwistość hemolityczna u osób z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej,
- pojedyncze opisane przypadki granulocytopenii, krostowatości i świerzbiączki guzkowej.
Przy objawach nadwrażliwości – duszności, obrzęku twarzy, warg lub języka, wysypce, świądzie – lek należy natychmiast odstawić. Ulotka Aflofarm każe wtedy od razu skontaktować się z lekarzem albo zgłosić się na szpitalny oddział ratunkowy.
Ból brzucha, nudności i nasilenie biegunki o niewielkim nasileniu nie wymagają według charakterystyk Gedeon Richter przerywania leczenia. Przy dużym nasileniu lek trzeba odstawić, a kolejnych kontaktów z pochodnymi nitrofuranu unikać.
W razie przyjęcia większej niż zalecana dawki, także przez dziecko, zwróć się do lekarza albo farmaceuty.
