Czym jest karbocysteina i jak działa
Karbocysteina (S-karboksymetylo-L-cysteina) to lek mukolityczny o kodzie ATC R05CB03. W Rejestrze Produktów Leczniczych ma 19 pozwoleń jako jedyna substancja czynna – 12 z nich jest dostępnych bez recepty, 7 na receptę. Granulat Flegmax Forte zawiera ją w postaci soli z lizyną (Carbocisteinum lysinum).
Mechanizm działania
Charakterystyki opisują działanie karbocysteiny inaczej niż przy acetylocysteinie. Nie mówią o rozrywaniu wiązań w śluzie, tylko o wpływie na ilość i rodzaj glikoprotein wydzielanych przez drogi oddechowe. W modelach zwierzęcych po kontakcie z czynnikami drażniącymi glikoproteiny śluzu pozostawały prawidłowe, a powrót do normy był szybszy.
U ludzi karbocysteina według charakterystyki Mukoliny normalizuje czynności wydzielnicze nabłonka dróg oddechowych, zmniejsza lepkość wydzieliny, ułatwia odkrztuszanie i zmniejsza częstotliwość napadów kaszlu. Charakterystyka Pulnozin Muco dodaje, że w badaniach u ludzi ograniczała rozrost komórek kubkowych.
Wchłanianie i eliminacja
Karbocysteina szybko wchłania się z przewodu pokarmowego. Maksymalne stężenie we krwi pojawia się po około 1–2 godzinach, a okres półtrwania wynosi około 1,3–2 godzin. Substancja dobrze przenika do dróg oddechowych i jest wydalana z moczem.
Na jaki kaszel
Zarejestrowanym wskazaniem preparatów bez recepty jest objawowe leczenie chorób układu oddechowego przebiegających z nadmiernym wytwarzaniem gęstej i lepkiej wydzieliny. Charakterystyka granulatu Flegmax Forte wymienia je z nazwy: zapalenie błony śluzowej nosa i gardła, zapalenie zatok, krtani, oskrzeli i płuc.
W praktyce to kaszel z wydzieliną, a nie kaszel suchy. Przy suchym kaszlu stosuje się leki innego rodzaju – hamujące odruch kaszlu, jak butamirat czy dekstrometorfan. O samym rozróżnieniu więcej na stronie kaszlu.
Kapsułki 375 mg – Auropect Comfort i Strepsils na kaszel – mają wskazanie sformułowane inaczej: leczenie uzupełniające chorób dróg oddechowych z nadmierną ilością lepkiego śluzu, w tym przewlekłej obturacyjnej choroby płuc.
Postaci i wiek
Preparaty bez recepty różnią się nie tylko postacią, ale też granicą wieku. Żaden z nich nie jest przeznaczony dla dzieci poniżej 6 lat.
| Preparat | Postać | Od jakiego wieku |
|---|---|---|
| Mukolina, Auropect, Flegamax, Mucoflav, Mucopect Kids | syrop lub roztwór 50 mg/ml | od 6 lat |
| Pulnozin Muco Junior | tabletki do ssania 250 mg | od 6 lat |
| Pulnozin Muco | tabletki do ssania 750 mg | od 12 lat |
| Flegmax Forte | granulat w saszetce | od 12 lat |
| Auropect Comfort, Strepsils na kaszel, Mucopect Control | kapsułki 375 mg | dorośli |
W syropach Mukolina, Auropect, Flegamax i Mucoflav wiek poniżej 6 lat jest wpisany wprost jako przeciwwskazanie, a w granulacie Flegmax Forte – wiek poniżej 12 lat. Przy tabletkach Pulnozin Muco i kapsułkach charakterystyki mówią, że stosowanie u młodszych dzieci nie jest zalecane.
Dawkowanie dla dzieci poniżej 6 lat przewiduje np. syrop Pulnozin, dostępny na receptę: stosuje się go od 2 lat, a u dzieci poniżej 2 lat jest przeciwwskazany.
Dawkowanie
Dorośli i młodzież powyżej 12 lat
Na początku leczenia dawka dobowa wynosi 2250 mg w trzech dawkach, np. 15 ml syropu 50 mg/ml albo 1 tabletka Pulnozin Muco 750 mg 3 razy na dobę. Po wystąpieniu działania mukolitycznego zmniejsza się ją do 1500 mg na dobę.
- Syrop 50 mg/ml – 15 ml 3 razy na dobę, potem 10 ml 3 razy na dobę.
- Kapsułki 375 mg – 2 kapsułki 3 razy na dobę, potem 1 kapsułka 4 razy na dobę.
- Flegmax Forte – 1 saszetka raz na dobę, rozpuszczona w pół szklanki wody i wypita od razu po przygotowaniu.
Dzieci od 6 do 12 lat
Dzieci przyjmują 250 mg 3 razy na dobę, czyli 5 ml syropu albo 1 tabletkę Pulnozin Muco Junior. Charakterystyki syropów zastrzegają, że u dzieci i młodzieży dawka dobowa nie może przekroczyć 30 mg na kilogram masy ciała. Dziecko powinno popić dawkę wodą.
Sposób przyjmowania
- Leku nie przyjmuje się przed snem – nasila kaszel i odkrztuszanie. Charakterystyki Flegamaxu, Mucoflavu, Mucopect Kids i Flegmax Forte każą podać ostatnią dawkę najpóźniej 4 godziny przed snem.
- Te same charakterystyki (bez Mucoflavu) zalecają w trakcie leczenia więcej płynów.
- Syropy Mukolina i Auropect przyjmuje się po posiłkach.
- Bez zalecenia lekarza leku nie stosuje się dłużej niż 4 do 5 dni; przy Pulnozin Muco – dłużej niż 5 dni.
Jeśli po tym czasie nie ma poprawy albo pacjent czuje się gorzej, trzeba zwrócić się do lekarza.
Kiedy nie stosować
Przeciwwskazania wspólne dla wszystkich przeczytanych charakterystyk to:
- nadwrażliwość na karbocysteinę lub substancję pomocniczą,
- czynna choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy.
Syropy Mukolina, Auropect, Flegamax i Mucoflav oraz granulat Flegmax Forte wymieniają dodatkowo stan astmatyczny i granicę wieku. W charakterystykach tabletek do ssania, Mucopect Kids i kapsułek stanu astmatycznego wśród przeciwwskazań nie ma.
Ostrzeżenia
Leki mukolityczne mogą uszkadzać błonę śluzową żołądka, dlatego osoby z chorobą wrzodową w wywiadzie stosują karbocysteinę ostrożnie. Krwawienie z przewodu pokarmowego jest powodem do natychmiastowego przerwania leczenia.
Pacjenci z astmą oskrzelową wymagają ścisłej kontroli, bo lek może wywołać skurcz oskrzeli – wtedy stosowanie przerywa się natychmiast. Przy obfitej ropnej wydzielinie z gorączką albo przy przewlekłej chorobie oskrzeli lub płuc charakterystyki każą zweryfikować rozpoznanie i rozważyć inne leczenie, np. antybiotyk.
Osobom ze zmniejszoną zdolnością do odkrztuszania, według charakterystyk Flegamaxu, Flegmax Forte i Mucoflavu, nie podaje się karbocysteiny, jeśli w trakcie leczenia nie zapewni się fizykoterapii oddechowej.
Leki przeciwkaszlowe
To pytanie wymaga precyzji. Żadna z przeczytanych charakterystyk nie wymienia leków przeciwkaszlowych wśród przeciwwskazań (punkt 4.3). Zastrzeżenie pojawia się w punkcie o interakcjach i w syropach, tabletkach do ssania i granulacie brzmi niemal identycznie: w trakcie leczenia karbocysteiną nie należy stosować leków przeciwkaszlowych ani leków zmniejszających wydzielanie śluzu oskrzelowego.
Charakterystyki Pulnozin Muco rozwijają to w ostrzeżeniach. Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci stosujący jednocześnie leki przeciwkaszlowe, np. kodeinę, dekstrometorfan czy butamirat, a także osoby z osłabionym odruchem kaszlu, astmą albo ostrą niewydolnością oddechową. W tych sytuacjach lek stwarza ryzyko nagromadzenia się dużej ilości wydzieliny i ograniczenia drożności dróg oddechowych.
Charakterystyki kapsułek 375 mg tego zastrzeżenia nie zawierają – w punkcie o interakcjach podają „brak informacji” albo że badań nie przeprowadzono.
Ciąża i karmienie piersią
Badania na zwierzętach nie wykazały działania teratogennego, ale brakuje danych u kobiet w ciąży. Charakterystyki różnią się siłą zalecenia:
- Mukolina i Mucopect Kids – nie zaleca się stosowania w ciąży,
- Auropect Comfort i Strepsils na kaszel – nie zaleca się, zwłaszcza w pierwszym trymestrze,
- Pulnozin Muco i Mucopect Control – nie zaleca się w pierwszym trymestrze.
Większość charakterystyk nie zaleca też stosowania w okresie karmienia piersią, bo nie wiadomo, czy karbocysteina przenika do mleka.
Działania niepożądane
Najczęściej opisywane są dolegliwości przewodu pokarmowego. Według charakterystyki Mukoliny nudności i biegunka występują rzadko, a według charakterystyki Pulnozin Muco nudności, wymioty i biegunka – niezbyt często. Bardzo rzadko zgłaszano krwawienia z przewodu pokarmowego.
Poza tym charakterystyki wymieniają m.in.:
- ból głowy i zawroty głowy,
- reakcje alergiczne – wysypkę, świąd, pokrzywkę, a także reakcje anafilaktyczne i obrzęk naczynioruchowy,
- duszność i skurcz oskrzeli,
- pojedyncze przypadki pęcherzowego zapalenia skóry, takiego jak zespół Stevensa-Johnsona i rumień wielopostaciowy.
Nie odnotowano przypadków przedawkowania. Najbardziej prawdopodobnym objawem byłyby zaburzenia żołądkowo-jelitowe.