Czym jest pantoprazol i jak działa
Pantoprazol należy do inhibitorów pompy protonowej – leków, które hamują wytwarzanie kwasu solnego w żołądku. Chemicznie jest podstawionym benzoimidazolem. W kwaśnym środowisku komórek okładzinowych żołądka przechodzi w postać czynną i blokuje pompę protonową, czyli końcowy etap wytwarzania kwasu.
Stopień zahamowania wydzielania kwasu zależy od dawki. Według charakterystyki Nolpazy control u większości pacjentów zmniejszenie wytwarzania kwasu prowadzi do ustąpienia zgagi i objawów refluksu w ciągu tygodnia. Okres półtrwania pantoprazolu wynosi około godziny, ale nie przekłada się na czas działania, bo lek wiąże się specyficznie z pompą protonową w komórkach okładzinowych.
Co jest bez recepty, a co na receptę
W rejestrze kategorię dostępności bez recepty mają tabletki dojelitowe 20 mg, m.in.:
- Controloc Control,
- Nolpaza control,
- Anesteloc Max,
- Gerdin Max, Contix ZRD, Panzol Pro, Ranloc Med, Pantorena, Pantosis MAX,
- Pantoprazol Teva i Pantoprazole APTEO MED.
Na receptę są pozostałe tabletki 20 mg i wszystkie tabletki 40 mg, np. Controloc 20 i 40 oraz Nolpaza 20 i 40 mg, a także proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań. Ta sama dawka 20 mg bywa więc w jednym produkcie bez recepty, a w innym na receptę – decyduje oznaczenie na opakowaniu.
Wersja na receptę ma szersze wskazania. Charakterystyka Controlocu 20 obejmuje m.in. długotrwałe leczenie i zapobieganie nawrotom refluksowego zapalenia przełyku oraz zapobieganie owrzodzeniom u osób długotrwale przyjmujących niesteroidowe leki przeciwzapalne. O takim leczeniu i jego dawkowaniu decyduje lekarz.
Na co i jak stosować bez recepty
Wskazanie leków bez recepty to krótkotrwałe leczenie objawów choroby refluksowej przełyku u dorosłych, np. zgagi i zarzucania treści żołądkowej.
Dawkowanie według charakterystyk:
- 20 mg (1 tabletka) raz na dobę,
- przed posiłkiem, w całości, popijając wodą – tabletek nie żuje się ani nie rozgryza,
- złagodzenie objawów może wymagać przyjmowania leku przez 2–3 kolejne dni,
- po całkowitym ustąpieniu objawów leczenie się przerywa,
- jeśli objawy nie ustąpią w ciągu 2 tygodni nieprzerwanego leczenia, potrzebna jest konsultacja z lekarzem,
- bez konsultacji z lekarzem leczenie nie powinno trwać dłużej niż 4 tygodnie.
U osób starszych oraz z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby nie trzeba zmieniać dawki. Poniżej 18 lat leki bez recepty nie są zalecane ze względu na ograniczone dane o bezpieczeństwie i skuteczności.
Jak szybko działa
Pantoprazol nie jest przeznaczony do natychmiastowego usuwania objawów. Ulga może być odczuwalna po około dobie stosowania, a całkowite ustąpienie zgagi może wymagać 7 dni. Charakterystyki zastrzegają też, że pantoprazolu nie należy stosować zapobiegawczo.
W retrospektywnej analizie 17 badań z udziałem 5960 pacjentów z chorobą refluksową zgaga ustąpiła całkowicie po 7 dniach u 54,0–80,6% osób przyjmujących 20 mg pantoprazolu, a po 28 dniach u 68,1–92,3%. Pokarm nie zmienia ilości wchłoniętego leku.
Kiedy najpierw do lekarza
To najważniejsze zastrzeżenie dotyczące leku bez recepty. Pantoprazol może złagodzić objawy ciężkiej choroby i opóźnić jej rozpoznanie, dlatego przy części dolegliwości trzeba najpierw wykluczyć podłoże nowotworowe.
Charakterystyki wymagają konsultacji z lekarzem, gdy występują:
- utrata masy ciała niespowodowana odchudzaniem,
- niedokrwistość,
- krwawienie z przewodu pokarmowego,
- trudności w połykaniu (dysfagia),
- uporczywe albo krwawe wymioty.
Lekarza trzeba odwiedzić także po przebytej chorobie wrzodowej żołądka lub operacji przewodu pokarmowego, przy żółtaczce albo chorobie wątroby, przy innych ciężkich chorobach i po leczeniu zgagi trwającym nieprzerwanie dłużej niż 4 tygodnie. Dotyczy to też osób po 55. roku życia, u których pojawiły się nowe objawy albo zmienił się charakter dotychczasowych.
Osoby z długotrwałymi, nawracającymi objawami niestrawności lub zgagi powinny być pod regularną kontrolą lekarską. Charakterystyki zwracają szczególną uwagę na osoby po 55. roku życia, które codziennie przyjmują leki na zgagę bez recepty – powinny poinformować o tym lekarza lub farmaceutę. Więcej o przyczynach i leczeniu na stronie o refluksie.
Przeciwwskazania i interakcje
Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na pantoprazol lub substancje pomocnicze. Charakterystyki polskich leków bez recepty uznają za przeciwwskazanie także jednoczesne stosowanie atazanawiru lub nelfinawiru – leków na HIV, których wchłanianie zależy od kwaśnego środowiska w żołądku.
Pantoprazolu nie łączy się z innymi inhibitorami pompy protonowej ani z antagonistami receptora H2. Ostrożności wymagają:
- leki, których wchłanianie zależy od pH w żołądku, np. ketokonazol – pantoprazol może je zmniejszać,
- warfaryna i fenprokumon – zaleca się kontrolę INR po rozpoczęciu, zakończeniu lub przy nieregularnym stosowaniu pantoprazolu,
- duże dawki metotreksatu – rozważa się czasowe przerwanie pantoprazolu.
Badania interakcji m.in. z karbamazepiną, kofeiną, diazepamem, diklofenakiem, digoksyną, naproksenem, teofiliną i doustną antykoncepcją nie wykazały klinicznie istotnych interakcji. Charakterystyki zastrzegają jednak, że nie można wykluczyć interakcji z innymi lekami metabolizowanymi w wątrobie tą samą drogą. Z lekami zobojętniającymi kwas interakcji nie stwierdzono.
Ciąża i karmienie piersią
Nie ma wystarczających danych o stosowaniu pantoprazolu u kobiet w ciąży, a badania na zwierzętach wykazały toksyczny wpływ na reprodukcję. Charakterystyki Nolpazy control i Anesteloc Max podają, że pantoprazol jest przeciwwskazany w ciąży.
Pantoprazol lub jego metabolity przenikają do mleka kobiecego, a ich wpływ na niemowlę jest nieznany. Leków bez recepty nie należy stosować w okresie karmienia piersią.
Działania niepożądane
Charakterystyka Nolpazy control podaje, że działań niepożądanych można się spodziewać u około 5% pacjentów. Ulotka wymienia m.in.:
- często – łagodne polipy żołądka,
- niezbyt często – ból i zawroty głowy, biegunkę, nudności, wymioty, wzdęcia, zaparcia, suchość w ustach, ból brzucha, wysypkę i świąd, zaburzenia snu,
- rzadko – zaburzenia smaku, niewyraźne widzenie, bóle stawów i mięśni.
Ciężkie reakcje alergiczne, ciężkie reakcje skórne (zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna rozpływna martwica naskórka, zespół DRESS), zażółcenie skóry i oczu albo gorączka z bólem w dolnej części pleców i bolesnym oddawaniem moczu wymagają natychmiastowego odstawienia leku i kontaktu z lekarzem lub szpitalnym oddziałem ratunkowym.
Zmiany skórne w miejscach narażonych na słońce z jednoczesnym bólem stawów mogą oznaczać podostrą skórną postać tocznia rumieniowatego – wtedy trzeba niezwłocznie szukać pomocy medycznej. Zmniejszenie kwaśności soku żołądkowego nieznacznie zwiększa też ryzyko zakażeń przewodu pokarmowego, m.in. Salmonella, Campylobacter i C. difficile.
Dlaczego tylko krótko
Charakterystyki leków bez recepty podkreślają, że są one przeznaczone wyłącznie do krótkotrwałego stosowania, do 4 tygodni. Przy dłuższym leczeniu, które wymaga recepty i nadzoru lekarza, opisują dodatkowe zagrożenia:
- niedobór witaminy B12 – leki hamujące wydzielanie kwasu mogą ograniczać jej wchłanianie,
- złamania kości – zwłaszcza przy dużych dawkach i leczeniu dłuższym niż rok badania obserwacyjne wskazują na wzrost ogólnego ryzyka złamań o 10–40%, głównie u osób starszych,
- hipomagnezemia – rzadko, po co najmniej 3 miesiącach, a zwykle po roku leczenia; objawia się m.in. zmęczeniem, tężyczką, drgawkami, zawrotami głowy i zaburzeniami rytmu serca.
Wpływ na wyniki badań
Pantoprazol zwiększa stężenie chromograniny A, co może zakłócać badania w kierunku guzów neuroendokrynnych. Leczenie przerywa się co najmniej 5 dni przed oznaczeniem. W niektórych badaniach przesiewowych moczu na obecność THC u osób przyjmujących pantoprazol uzyskiwano wyniki fałszywie dodatnie. Przed planowaną endoskopią albo testem ureazowym trzeba skonsultować się z lekarzem, zanim sięgnie się po lek.
Pantoprazol a omeprazol
Oba leki należą do tej samej grupy i w wersji bez recepty mają to samo wskazanie: objawy refluksu u dorosłych. Charakterystyki, na których opierają się nasze strony, różnią się jednak w kilku praktycznych punktach:
- czas stosowania bez lekarza – pantoprazol do 4 tygodni, z konsultacją po 2 tygodniach bez poprawy; omeprazol w Ortanolu MAX – 14 dni,
- pora przyjęcia – pantoprazol przed posiłkiem; Ortanol MAX rano,
- ciąża – pantoprazol jest przeciwwskazany, a omeprazol według charakterystyki Ortanolu MAX może być stosowany,
- interakcje – charakterystyka omeprazolu opisuje go jako inhibitor enzymu CYP2C19, a charakterystyki pantoprazolu nie wykazały klinicznie istotnych interakcji z szeregiem badanych leków.
Szczegóły o drugim leku na stronie omeprazolu. Obu leków nie przyjmuje się jednocześnie.