Czym jest diosmektyt
Diosmektyt to substancja z grupy adsorbentów jelitowych (kod ATC A07BC05). W leku występuje w postaci glinokrzemianu: jedna saszetka zawiera 3 g diosmektytu w proszku do sporządzania zawiesiny doustnej. W Rejestrze Produktów Leczniczych figuruje wyłącznie pod nazwą Smecta i we wszystkich pozycjach ma kategorię dostępności bez recepty.
Dla pacjenta najważniejsza jest jedna cecha. Według charakterystyki diosmektyt nie ulega wchłanianiu ani metabolizmowi – pozostaje w okolicy nabłonka od strony światła jelita i jest wydalany z kałem drogą naturalnego pasażu jelitowego. Działa więc w przewodzie pokarmowym, nie w całym organizmie.
Jak działa
Dzięki strukturze warstwowej i dużej lepkości diosmektyt wykazuje silne właściwości powlekające błonę śluzową przewodu pokarmowego. Badania toksykologiczno-farmakologiczne opisane w charakterystyce pokazują, że:
- stabilizuje warstwę śluzu i chroni komórki błony śluzowej przed czynnikami drażniącymi, takimi jak m.in. kwas solny i sole kwasów żółciowych,
- wykazuje silne właściwości adsorpcyjne w stosunku do enterotoksyn, bakterii i wirusów,
- wzmacnia barierę tworzoną przez błonę śluzową jelita.
Dane z farmakologii klinicznej dodają dwie obserwacje: diosmektyt adsorbuje gazy jelitowe u dorosłych, a w badaniu klinicznym u dzieci z nieżytem żołądkowo-jelitowym przywracał prawidłową przepuszczalność błony śluzowej. Ta sama zdolność wiązania ma jednak drugą stronę – dotyczy także innych leków, o czym niżej.
Diosmektyt to inna substancja niż loperamid i nie jest jego zamiennikiem. Charakterystyka Smecty opisuje działanie powlekające i adsorpcyjne w świetle jelita, bez wchłaniania do organizmu. Mechanizm loperamidu omawiamy na jego stronie.
Wskazania
Charakterystyka wymienia dwa wskazania:
- ostra biegunka u dorosłych oraz u dzieci w wieku powyżej 2 lat – u dzieci w połączeniu ze stosowaniem doustnego płynu nawadniającego,
- przewlekła biegunka czynnościowa u dorosłych – w leczeniu objawowym.
Innych wskazań charakterystyka nie podaje. Ogólne zasady postępowania, w tym nawadnianie i objawy wymagające kontaktu z lekarzem, opisujemy na stronie o biegunce.
Dawkowanie
Ostra biegunka
| Zwykle | Na początku epizodu | |
|---|---|---|
| dzieci powyżej 2 lat | 2 saszetki na dobę | można podwoić – do 4 saszetek na dobę |
| dorośli | zazwyczaj 3 saszetki na dobę | można podwoić – do 6 saszetek na dobę |
Leczenie ostrej biegunki trwa 2 do 3 dni. Jeśli biegunka się nasili albo nie ustąpi, trzeba skontaktować się z lekarzem. Po pominięciu dawki nie należy przyjmować podwójnej, żeby ją uzupełnić.
Przewlekła biegunka czynnościowa
U dorosłych dawka wynosi zazwyczaj 3 saszetki na dobę. Nie zaleca się długotrwałego ani częstego stosowania diosmektytu bez konsultacji z lekarzem. U dzieci przewlekłe stosowanie jest niewskazane.
Niemowlęta i dzieci do 2 lat
Nie należy stosować diosmektytu u niemowląt i dzieci w wieku do 2 lat. Leczeniem referencyjnym jest w tej grupie doustny płyn nawadniający (ORS). Charakterystyka nie podaje dla tego wieku żadnej dawki.
Jak przygotować zawiesinę
Zawartość saszetki należy wymieszać z płynem bezpośrednio przed podaniem, aż do uzyskania zawiesiny. Sposób zależy od wieku:
- dorośli – zawartość saszetki można rozpuścić w połowie szklanki wody,
- dzieci powyżej 2 lat – zawartość saszetki można rozpuścić w butelce z 50 ml wody i podawać małymi porcjami w ciągu dnia albo wymieszać z pokarmami półpłynnymi: bulionem, gotowanymi owocami, przecierami, gotowymi daniami dla dzieci.
Charakterystyka i ulotka nie określają temperatury wody ani tego, czy lek przyjmować przed posiłkiem, czy po nim.
Odstęp od innych leków
To najważniejsza praktyczna zasada stosowania diosmektytu. Ze względu na właściwości adsorpcyjne może on mieć niekorzystny wpływ na szybkość i (lub) stopień wchłaniania innych substancji. Dlatego nie należy podawać żadnych innych leków w tym samym czasie co diosmektyt.
Charakterystyka zaleca 2-godzinną przerwę między przyjmowaniem diosmektytu a innymi lekami. Zasada dotyczy każdego leku, a ulotka dodaje obowiązek poinformowania lekarza lub farmaceuty o wszystkich lekach przyjmowanych obecnie lub ostatnio, a także tych, które pacjent planuje przyjmować.
Kiedy nie wolno stosować i ostrzeżenia
Diosmektytu nie wolno stosować:
- przy nadwrażliwości na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą,
- u niemowląt i dzieci w wieku do 2 lat.
Nawodnienie
U osłabionych pacjentów oraz u dzieci należy zawsze zapewnić odpowiednie nawodnienie – doustnymi płynami nawadniającymi albo dożylnie, zależnie od nasilenia biegunki, wieku i stanu klinicznego. U dzieci powyżej 2 lat ostrą biegunkę leczy się w połączeniu z wczesnym podawaniem doustnego płynu nawadniającego, aby uniknąć odwodnienia.
Ulotka uzupełnia to zasadami diety na czas leczenia:
- nawadnianie dużą ilością słonych lub słodkich napojów – średnie dzienne zapotrzebowanie na wodę u osoby dorosłej wynosi 2 litry,
- podtrzymanie przyjmowania pokarmów do ustąpienia biegunki, z wyłączeniem surowych warzyw i owoców, zielonych warzyw, dań pikantnych oraz mrożonych pokarmów i napojów,
- preferowane grillowane mięso i ryż.
Zaparcia w przeszłości
Należy zachować ostrożność, stosując diosmektyt u osób z ciężkimi przewlekłymi zaparciami w wywiadzie. Ulotka zaleca, żeby w takiej sytuacji przed rozpoczęciem leczenia zwrócić się do lekarza lub farmaceuty.
Cukry w składzie
Jedna saszetka zawiera 0,679 g glukozy i 0,27 g sacharozy – trzeba to wziąć pod uwagę u pacjentów z cukrzycą. Leku nie należy stosować u osób z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami: nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy.
Ciąża i karmienie piersią
Dane o stosowaniu u kobiet w ciąży są ograniczone (mniej niż 300 przypadków) albo ich brak, a badania na zwierzętach dotyczące wpływu na rozród są niewystarczające. Charakterystyka stwierdza, że diosmektyt nie jest zalecany do stosowania podczas ciąży.
Dane dotyczące karmienia piersią również są ograniczone i w tym okresie lek nie powinien być stosowany. Wpływu na płodność u ludzi nie oceniono. Wpływu na prowadzenie pojazdów nie badano, ale według charakterystyki nie należy się go spodziewać.
Działania niepożądane
Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym są zaparcia – wystąpiły u około 7% dorosłych i około 1% dzieci. W przypadku zaparć należy przerwać stosowanie diosmektytu. W razie konieczności można wznowić przyjmowanie leku w mniejszych dawkach.
Pełna lista z charakterystyki:
- często – zaparcia,
- niezbyt często – wysypka,
- rzadko – pokrzywka,
- częstość nieznana – obrzęk naczynioruchowy, świąd, reakcje nadwrażliwości.
Przedawkowanie może prowadzić do ciężkiego zaparcia lub powstania bezoaru, czyli nagromadzenia się niestrawionych substancji w przewodzie pokarmowym. Po przyjęciu większej niż zalecana dawki należy zwrócić się do lekarza.
Kiedy do lekarza
Należy przerwać stosowanie leku i natychmiast zwrócić się do lekarza przy objawach reakcji alergicznej:
- zaczerwienienie skóry, świąd, obrzęk,
- obrzęk twarzy i gardła, trudności w oddychaniu, omdlenie lub zapaść – objawy ciężkiej reakcji alergicznej (obrzęku naczynioruchowego).
Kontaktu z lekarzem wymagają także sytuacje, gdy:
- po 2 do 3 dniach nie ma poprawy albo pacjent czuje się gorzej,
- przyjęto większą niż zalecana dawkę,
- lek miałby być stosowany długotrwale albo często.
Przed rozpoczęciem leczenia należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty przy nietolerancji niektórych cukrów i przy ciężkich zaparciach w przeszłości. Objawy biegunki wymagające pilnej porady niezależnie od stosowanego leku zebraliśmy na stronie o biegunce.