Czym jest oksymetazolina i jak działa
Oksymetazolina to sympatykomimetyk z grupy leków obkurczających błonę śluzową, stosowanych miejscowo do nosa (kod ATC R01AA05). Zwęża naczynia krwionośne i w ten sposób zmniejsza przekrwienie błon śluzowych.
Podana do nosa powoduje:
- zmniejszenie obrzęku zmienionej zapalnie błony śluzowej,
- zahamowanie nadmiernego wydzielania,
- otwarcie i poszerzenie przewodów odprowadzających zatok przynosowych,
- odblokowanie trąbek słuchowych.
Dzięki temu łatwiej oddychać przez nos, a wydzielina z zatok ma którędy odpłynąć. Oksymetazolina działa objawowo – zmniejsza obrzęk, ale nie usuwa jego przyczyny.
Jak szybko działa
Czas do początku działania charakterystyki podają osobno dla każdej postaci. Przy aerozolu 0,5 mg/ml działanie pojawia się w ciągu kilku sekund – w badaniach średnio po 20 do 25 sekundach. Przy aerozolu dla dzieci jest to kilka minut, a przy kroplach dla niemowląt do 20 minut. We wszystkich przypadkach działanie utrzymuje się do 12 godzin.
Preparaty z oksymetazoliną
Wszystkie preparaty z oksymetazoliną w Rejestrze Produktów Leczniczych są dostępne bez recepty. Najbardziej znane nazwy to Nasivin i Afrin ND, ale tę samą substancję zawierają też między innymi Acatar Care, Nosox, Oxalin i Xylorin Protect – ten ostatni mimo nazwy kojarzonej z ksylometazoliną.
Preparaty różnią się postacią – są aerozole, krople i żele do nosa – oraz stężeniem, a to od stężenia zależy, dla kogo preparat jest przeznaczony. Dlatego przy wyborze liczy się moc podana na opakowaniu, a nie sama nazwa marki.
Na co stosuje się oksymetazolinę
Charakterystyka wymienia obrzęk błon śluzowych występujący w:
- ostrym zapaleniu błony śluzowej nosa,
- naczynioruchowym zapaleniu błony śluzowej nosa,
- alergicznym zapaleniu błony śluzowej nosa,
- zapaleniu zatok przynosowych,
- zapaleniu trąbki słuchowej,
- zapaleniu ucha środkowego.
Przy zapaleniu trąbki słuchowej i ucha środkowego lek również podaje się wyłącznie do nosa. Na liście jest naczynioruchowe zapalenie błony śluzowej nosa, przy którym charakterystyka żelu z ksylometazoliną odradza swój preparat, bo chorzy mają tendencję do stosowania go zbyt długo – limit czasu obowiązuje przy oksymetazolinie tak samo.
Dawkowanie według wieku
Częstość jest wspólna dla wszystkich mocy: 2 do 3 razy na dobę. Różni się stężenie i sposób podania:
| Wiek | Moc | Jednorazowa dawka |
|---|---|---|
| niemowlęta powyżej 3. miesiąca do 1. roku życia | 0,1 mg/ml, krople | 1–2 krople do każdego otworu nosowego |
| dzieci od 1. do 6. roku życia | 0,25 mg/ml, aerozol | 1 dawka do każdego otworu nosowego |
| dorośli i dzieci powyżej 6 lat | 0,5 mg/ml, aerozol | 1 dawka do każdego otworu nosowego |
Moc 0,5 mg/ml nie jest przeznaczona dla dzieci do 6 lat, a moc 0,25 mg/ml – dla niemowląt w pierwszym roku życia. Krople dla niemowląt podaje się przy głowie dziecka odchylonej do tyłu, bo butelkę trzeba trzymać denkiem do góry.
Przy każdej mocy leczenie nie powinno trwać dłużej niż 5 do 7 dni. Ponownie można je rozpocząć po kilkudniowej przerwie. Opakowanie powinno być używane tylko przez jedną osobę.
Katar z odbicia
Charakterystyka opisuje dwa zjawiska, które pojawiają się przy zbyt długim albo zbyt częstym stosowaniu. Pierwsze to tachyfilaksja, czyli słabnięcie działania leku. Skłania ono do sięgania po coraz większe dawki albo częściej, co może prowadzić do stałego stosowania.
Drugie to efekt odbicia – obrzęk wywołany reaktywnym przekrwieniem błony śluzowej, który utrudnia oddychanie. Stałe stosowanie może prowadzić do przewlekłego, polekowego zapalenia błony śluzowej nosa, a także do zaniku błony śluzowej albo suchego zapalenia błony śluzowej nosa.
Takie działanie może wystąpić już po 5 do 7 dniach leczenia, a przy dalszym stosowaniu doprowadzić do trwałego uszkodzenia błony śluzowej nosa. Przy długotrwałym stosowaniu albo nadużywaniu lek należy natychmiast odstawić – efekt odbicia i tachyfilaksja powinny wtedy ustąpić. Więcej o przyczynach zatkanego nosa na stronie o katarze.
Kiedy nie stosować
Przeciwwskazaniem jest:
- nadwrażliwość na oksymetazolinę albo substancję pomocniczą,
- suche zapalenie błony śluzowej nosa, czyli zapalenie z tworzeniem się strupów.
W kilku sytuacjach lek można zastosować wyłącznie po dokładnym rozważeniu przez lekarza stosunku korzyści do ryzyka:
- leczenie inhibitorami MAO i innymi lekami, które mogą zwiększać ciśnienie krwi,
- zwiększone ciśnienie śródgałkowe, szczególnie jaskra z zamkniętym kątem przesączania,
- ciężkie choroby serca i naczyń, na przykład choroba niedokrwienna serca albo nadciśnienie tętnicze,
- guz chromochłonny nadnerczy,
- zaburzenia metaboliczne, na przykład nadczynność tarczycy albo cukrzyca.
Interakcje
Stosowanie oksymetazoliny razem z niektórymi lekami przeciwdepresyjnymi – nieselektywnymi inhibitorami MAO typu tranylcyprominy albo trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi – może prowadzić do wzrostu ciśnienia krwi. Dotyczy to także przyjęcia takich leków bezpośrednio przed zastosowaniem kropli albo aerozolu.
Działania niepożądane
Charakterystyka wymienia je według częstości:
- często – pieczenie albo suchość błony śluzowej nosa i kichanie, zwłaszcza u osób wrażliwych,
- niezbyt często – objawy ogólnoustrojowe: kołatanie serca, przyspieszenie czynności serca i wzrost ciśnienia tętniczego,
- rzadko – ból głowy, bezsenność albo zmęczenie, a po ustąpieniu działania leku nasilenie obrzęku błony śluzowej nosa.
Przy stosowaniu długotrwałym albo w dawkach większych niż zalecane mogą pojawić się objawy ze strony układu krążenia i ośrodkowego układu nerwowego. Wtedy zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn może być zaburzona.
Przedawkowanie i połknięcie
Przedawkowanie albo przypadkowe połknięcie leku może wywołać objawy groźne dla życia, między innymi zaburzenia rytmu serca, zapaść krążeniową, zaburzenia oddychania, senność i śpiączkę. W takiej sytuacji trzeba natychmiast skontaktować się z lekarzem. Lek należy przechowywać w miejscu niedostępnym i niewidocznym dla dzieci.
Ciąża i karmienie piersią
Z danych od ponad 250 kobiet, które stosowały oksymetazolinę w pierwszym trymestrze ciąży, nie wynika szkodliwe działanie na przebieg ciąży ani na płód. Innych istotnych danych epidemiologicznych na razie brakuje.
Charakterystyka zaleca ostrożność w ciąży i podczas karmienia piersią oraz zastrzega, że nie należy zwiększać zalecanej dawki. Ulotka dodaje, że przed zastosowaniem każdego leku w ciąży albo w okresie karmienia trzeba poradzić się lekarza lub farmaceuty.