Czym jest ketokonazol
Ketokonazol to lek przeciwgrzybiczy działający na drożdżaki z rodzaju Malassezia, wcześniej nazywane Pityrosporum. To one odpowiadają za łupież owłosionej skóry głowy, łojotokowe zapalenie skóry i łupież pstry.
W rejestrze substancja ma 22 pozwolenia bez recepty, w zdecydowanej większości jako szampon leczniczy, rzadziej jako krem. To rozróżnienie ma znaczenie: szampon z apteki z kategorią leku to co innego niż kosmetyczny szampon przeciwłupieżowy, choć oba stoją obok siebie na półce.
Jak działa
Ketokonazol jest syntetyczną pochodną imidazolu. Działa przeciwgrzybiczo na dermatofity – Trichophyton, Epidermophyton i Microsporum – oraz na drożdżaki z rodzaju Candida i Malassezia.
Charakterystyka szamponu dodaje obserwację praktyczną: preparat szybko zmniejsza łuszczenie się i świąd towarzyszące łojotokowemu zapaleniu skóry i łupieżowi skóry głowy.
Postać doustna to zupełnie inna sprawa
W rejestrze są też dwie pozycje z ketokonazolem w tabletkach i obie wydaje się wyłącznie na receptę. Powód, dla którego postać doustna nie trafia do samodzielnego użytku, jest poważny.
W lipcu 2013 roku komitet CHMP Europejskiej Agencji Leków zalecił zawieszenie pozwoleń na dopuszczenie do obrotu doustnych preparatów z ketokonazolem w całej Unii Europejskiej. Wniosek brzmiał, że w leczeniu zakażeń grzybiczych ryzyko uszkodzenia wątroby przewyższa korzyści. Przegląd uruchomiło wcześniejsze zawieszenie leku we Francji.
To pokazuje, dlaczego postać ma tu znaczenie większe niż substancja: przy szamponie stężenie ketokonazolu w osoczu po aplikacji na skórę głowy jest niewykrywalne, więc ta ocena go nie dotyczy.
Jak się go stosuje
Sposób użycia jest inny niż przy zwykłym szamponie i to najczęstszy błąd przy tym preparacie.
Zmienioną chorobowo powierzchnię skóry albo owłosioną skórę głowy myje się szamponem i pozostawia go na 3 do 5 minut, a dopiero potem spłukuje. Zwykle jedna saszetka albo garść szamponu wystarcza na jednorazowe zastosowanie.
Te kilka minut to cały mechanizm leczenia. Umycie głowy i natychmiastowe spłukanie sprowadza lek do roli kosmetyku.
Trzy wskazania, trzy różne schematy
Różnice w czasie leczenia są tu wyjątkowo duże:
| rozpoznanie | schemat |
|---|---|
| łupież pstry | raz na dobę przez jeden dzień |
| łupież skóry głowy | dwa razy w tygodniu przez 2 do 4 tygodni |
| łojotokowe zapalenie skóry | dwa razy w tygodniu przez 2 do 4 tygodni |
W profilaktyce łupieżu skóry głowy i łojotokowego zapalenia skóry szampon stosuje się raz na tydzień albo raz na dwa tygodnie.
Jednodniowy schemat przy łupieżu pstrym bywa zaskoczeniem, bo sama choroba ustępuje wolno – przebarwienia skóry utrzymują się jeszcze długo po zakończeniu leczenia i nie są dowodem na to, że lek nie zadziałał.
Kiedy nie wolno stosować
Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na ketokonazol albo którąkolwiek substancję pomocniczą. Preparat jest przeznaczony dla osób powyżej 12 lat – bezpieczeństwa i skuteczności u młodszych nie ustalono.
Efekt odbicia po kortykosteroidach
Charakterystyka zawiera ostrzeżenie, o którym łatwo nie pomyśleć: jeśli skóra była wcześniej długotrwale leczona miejscowo kortykosteroidami, wycofywanie ich powinno być stopniowe, w ciągu 2 do 3 tygodni. Nagłe odstawienie grozi nasileniem objawów choroby.
Poza tym obowiązuje unikanie kontaktu z oczami – przy zachlapaniu oczy przemywa się wodą.
Ciąża i karmienie piersią
Brakuje danych o bezpieczeństwie stosowania w tym okresie, więc charakterystyka dopuszcza użycie wyłącznie w razie zdecydowanej konieczności.
Podaje przy tym pomocną informację: u kobiet niebędących w ciąży po miejscowej aplikacji na skórę głowy stężenie ketokonazolu w osoczu jest niewykrywalne. Ekspozycja ogólnoustrojowa po tej postaci leku jest więc znikoma.