Czy teleporada jeszcze jest
Tak. Teleporady upowszechniły się w pandemii, ale ich podstawą nie była wyłącznie specustawa covidowa. W podstawowej opiece zdrowotnej (POZ) obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie standardu organizacyjnego teleporady z 2020 roku, ostatnio zmieniane w 2021 roku. Definiuje ono teleporadę jako świadczenie zdrowotne udzielane na odległość przy użyciu systemów teleinformatycznych lub systemów łączności.
Udzielać jej może lekarz, pielęgniarka lub położna POZ. Zakończyła działalność tylko Teleplatforma Pierwszego Kontaktu – pandemiczny serwis Ministerstwa Zdrowia, który działał do 15 grudnia 2023 roku, razem z wygaśnięciem przepisów covidowych.
Teleporada w przychodni POZ to świadczenie w ramach umowy z NFZ, tak jak wizyta w gabinecie: placówka przekazuje informację o udzielonej poradzie do oddziału wojewódzkiego Funduszu. Ceny prywatnych konsultacji online ustala każdy podmiot sam.
Teleporada – kto dzwoni, lekarz czy pacjent
Dzwoni przychodnia. Pacjent kontaktuje się tylko z rejestracją, żeby ustalić termin, a w umówionym czasie telefon wykonuje lekarz, pielęgniarka lub położna. Każda placówka musi opisać w miejscu udzielania świadczeń i na swojej stronie internetowej, jak nawiązuje kontakt z pacjentem i przez jakie systemy udziela teleporad. Na żądanie pacjenta podaje te informacje telefonicznie.
Ile razy dzwoni lekarz
Rozporządzenie odpowiada wprost: przychodnia ma obowiązek podjąć co najmniej trzy próby kontaktu, w odstępie nie krótszym niż 5 minut. Dopiero gdy wszystkie się nie powiodą, teleporada może zostać anulowana. Rzecznik Praw Pacjenta radzi, żeby przez mniej więcej pół godziny wokół umówionego terminu nie wykonywać zbędnych telefonów.
Do kiedy musi odbyć się teleporada
Teleporada ma się odbyć najpóźniej w pierwszym dniu roboczym po dniu, w którym pacjent zgłosił się do przychodni – telefonicznie, przez internet albo osobiście. Późniejszy termin jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy zostanie ustalony w porozumieniu z pacjentem lub jego opiekunem ustawowym.
Jak przebiega teleporada i jak się do niej przygotować
Przed poradą lekarz potwierdza tożsamość pacjenta. Przy rozmowie telefonicznej porównuje podane dane z dokumentacją medyczną albo deklaracją wyboru, przy wideoporadzie może poprosić o pokazanie dokumentu tożsamości. Następnie zbiera wywiad i analizuje dostępną dokumentację, także tę z systemu e-zdrowia. Na tej podstawie udziela porady albo ustala, że problem wymaga wizyty w gabinecie. Rozmowa trafia do dokumentacji medycznej.
Rzecznik Praw Pacjenta zaleca przygotować przed teleporadą:
- naładowany telefon, kartkę, długopis i numer PESEL,
- spisane wcześniej pytania i problemy do omówienia,
- domowe pomiary – ciśnienia, tętna, masy ciała albo poziomu glukozy,
- listę leków przyjmowanych przewlekle,
- wyniki badań, których lekarz jeszcze nie widział.
Rozmowę lepiej odbyć w miejscu, gdzie nikt jej nie usłyszy – nie w kolejce ani w autobusie. Przychodnia też musi zapewnić poufność: osoby nieuprawnione nie mogą mieć dostępu do przekazywanych informacji. Osoba z problemami ze słuchem lub koncentracją może poprosić bliskiego, żeby zanotował zalecenia.
Kiedy teleporada nie wystarczy
Rozporządzenie wymienia sytuacje, w których porada w POZ odbywa się w bezpośrednim kontakcie z pacjentem:
- pierwsza wizyta u lekarza, pielęgniarki lub położnej wskazanych w deklaracji wyboru,
- choroba przewlekła, w której doszło do pogorszenia lub zmiany objawów,
- podejrzenie choroby nowotworowej,
- porada dla dziecka do 6. roku życia, z wyjątkiem porad kontrolnych w trakcie leczenia ustalonego po osobistym badaniu, jeśli nie wymagają badania fizykalnego,
- brak zgody pacjenta lub jego opiekuna ustawowego na teleporadę.
Lekarz także sam może uznać, że rozmowa nie wystarczy, i poinformować pacjenta o konieczności wizyty stacjonarnej. Rzecznik Praw Pacjenta radzi umówić się od razu do gabinetu przy nowych, nasilonych objawach albo gdy po poprzednich teleporadach nie ma poprawy. Na teleporadę nie umawia się też szczepień ani bilansów dziecka.
E-recepta, e-skierowanie i L4 po teleporadzie
Przychodnia ma obowiązek przekazać pacjentowi instrukcję, jak zrealizować e-receptę, e-skierowanie, e-zlecenie na wyroby medyczne i zlecenie badań laboratoryjnych czy obrazowych. Ma też poinformować o możliwości założenia Internetowego Konta Pacjenta. Jak zrealizować e-receptę kodem i numerem PESEL, opisujemy w artykule o e-recepcie w IKP, a terminy realizacji – w tekście o tym, ile ważna jest recepta.
Ustawa o zawodach lekarza pozwala lekarzowi orzekać o stanie zdrowia po osobistym zbadaniu pacjenta lub zbadaniu go za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności (art. 42 ust. 1). Receptę niezbędną do kontynuacji leczenia lekarz może wystawić nawet bez badania, jeśli uzasadnia to stan zdrowia opisany w dokumentacji medycznej.
L4 przez telefon
Tu przepisy są surowsze. Ustawa o zasiłku chorobowym wymaga, żeby orzekanie o czasowej niezdolności do pracy następowało po przeprowadzeniu bezpośredniego badania stanu zdrowia (art. 55 ust. 4). Rozporządzenie wykonawcze mówi, że zwolnienie wystawia się wyłącznie po takim badaniu. ZUS może cofnąć lekarzowi uprawnienie do wystawiania zwolnień, jeśli wystawi je bez bezpośredniego badania. Teleporada nie gwarantuje więc e-zwolnienia – czy rozmowa wystarczy, ocenia lekarz.
Jak umówić teleporadę
Teleporady w ramach NFZ udziela przychodnia POZ, w której pacjent złożył deklarację wyboru lekarza, pielęgniarki lub położnej. Według Rzecznika Praw Pacjenta najczęściej rejestracja odbywa się telefonicznie, a niektóre placówki pozwalają zapisać się elektronicznie. Zasady bywają różne, dlatego warto je sprawdzić w rejestracji. Przychodnia musi zapewnić kontakt, w tym telefoniczny, pozwalający połączyć się z nią bez zbędnej zwłoki.
Przed teleporadą trzeba się upewnić, że przychodnia ma aktualny numer telefonu – to na niego zadzwoni lekarz.
Teleporada w nocy i w święta
Gdy przychodnia jest zamknięta, działa nocna i świąteczna opieka zdrowotna: w dni robocze od 18.00 do 8.00 rano i całodobowo w dni ustawowo wolne od pracy. Dyżurujący lekarz udziela porad w punkcie, w domu pacjenta w przypadkach medycznie uzasadnionych oraz telefonicznie. Można zgłosić się do dowolnego punktu, niezależnie od miejsca zamieszkania.
Adres najbliższego punktu podaje infolinia NFZ 800 190 590, czynna całą dobę. Jej konsultanci nie udzielają jednak porad medycznych. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia trzeba dzwonić pod 112 lub 999.
Prywatne konsultacje online i recepta online
Standard teleporady z rozporządzenia dotyczy POZ finansowanej przez NFZ. Lekarza w prywatnym serwisie obowiązuje jednak ta sama ustawa o zawodach lekarza: o stanie zdrowia orzeka po zbadaniu pacjenta, osobiście lub przez systemy teleinformatyczne, i po analizie dostępnej dokumentacji medycznej. Konsultacja online nie oznacza więc automatycznie recepty czy L4. Zwolnienie po konsultacji prywatnej podlega tym samym wymogom ustawy zasiłkowej co zwolnienie z przychodni.
