Czym jest chlorheksydyna
Chlorheksydyna to środek odkażający, który w stomatologii wykorzystuje się przede wszystkim do hamowania tworzenia się płytki nazębnej. W rejestrze występuje w dziewiętnastu pozwoleniach bez recepty – zarówno w płynach do jamy ustnej, jak i w preparatach na skórę, gdzie służy do odkażania.
Ta strona opisuje postać stomatologiczną, bo to w niej sięga po nią pacjent samodzielnie.
Jak działa
Chlorheksydyna jest antyseptykiem, czyli środkiem przeciwzakaźnym do stosowania zewnętrznego. W płynie do jamy ustnej występuje jako glukonian chlorheksydyny w stężeniu 0,2%.
Charakterystyka opisuje zakres jej działania jako szeroki: obejmuje bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne, drożdżaki, grzyby wywołujące grzybice skórne oraz wirusy lipofilne. Działa na szeroki zakres drobnoustrojów bytujących w jamie ustnej i stąd bierze się jej zastosowanie w chorobach dziąseł i przyzębia.
Praktyczna konsekwencja jest taka, że preparat nie jest wymierzony w jedną bakterię ani w jeden objaw – ogranicza liczbę drobnoustrojów w jamie ustnej jako całości, a przez to hamuje tworzenie płytki nazębnej.
Zarejestrowane wskazania
Charakterystyka płynu 0,2% wymienia ich kilka i warto je znać, bo określają też, jak długo się go stosuje:
- hamowanie tworzenia się płytki nazębnej,
- pomocniczo w leczeniu i zapobieganiu zapalenia dziąseł,
- utrzymanie higieny jamy ustnej, gdy nie można właściwie szczotkować zębów – na przykład po zabiegach chirurgicznych w jamie ustnej albo u pacjentów z ograniczoną sprawnością,
- stosowanie po zabiegach na przyzębiu, w celu przyspieszenia gojenia dziąseł,
- wspomaganie leczenia aft oraz zakażeń jamy ustnej drożdżakami.
Dawkowanie i czas kuracji
Sposób użycia jest prosty: dwa razy na dobę płucze się jamę ustną 10 ml płynu przez około jedną minutę, po czym płyn się wypluwa. Przed zabiegiem stomatologicznym stosuje się jedno takie płukanie.
Ważniejszy jest czas trwania, bo różni się między wskazaniami:
- zapalenie dziąseł – kuracja trwająca około jednego miesiąca,
- afty i drożdżakowe zakażenie jamy ustnej – leczenie kontynuowane przez 48 godzin od ustąpienia objawów klinicznych.
W obu wypadkach kuracja ma koniec. To nie jest płyn do codziennego, bezterminowego stosowania zamiast zwykłego płukania ust.
Przebarwienia, czyli najczęstszy skutek uboczny
Charakterystyka wymienia je wprost i poświęca im osobny fragment, bo dotyczą wielu osób stosujących preparat:
- powierzchniowe przebarwienie języka, które ustępuje po zaprzestaniu stosowania,
- przebarwienia zębów i wypełnień.
Zabarwienie nie jest trwałe, a charakterystyka podaje, jak je ograniczyć: zmniejszyć spożycie kawy, herbaty i czerwonego wina oraz codziennie szczotkować zęby pastą do zębów przed zastosowaniem płynu. Przy protezach odpowiednikiem jest wyczyszczenie ich środkiem przeznaczonym do protez.
Charakterystyka zaznacza też, że w niektórych przypadkach całkowite usunięcie plam może wymagać profesjonalnego polerowania zębów, a przebarwienia łatwiej osadzają się na niedokładnie oczyszczonych wypełnieniach o nierównych brzegach albo szorstkiej powierzchni.
Pozostałe działania niepożądane
Odnotowano podrażnienie jamy ustnej, złuszczanie się lub obrzęk błony śluzowej, obrzęk ślinianek przyusznych oraz zaburzenia smaku i przemijające uczucie drętwienia w jamie ustnej. Charakterystyka opisuje działania niepożądane jako na ogół łagodne.
W pojedynczych zgłoszeniach po wprowadzeniu preparatu do obrotu odnotowano nadwrażliwość i reakcje anafilaktyczne.
Kiedy nie wolno stosować
Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na chlorheksydynę albo którąkolwiek substancję pomocniczą.
Poza tym obowiązują trzy ograniczenia dotyczące sposobu użycia: preparat jest przeznaczony wyłącznie do jamy ustnej, należy chronić przed nim oczy i uszy, a płynu nie wolno połykać. Jeśli płyn dostanie się do oka, trzeba je niezwłocznie i dokładnie przemyć wodą.
Wystąpienie bólu, opuchnięcia albo podrażnienia jamy ustnej w trakcie stosowania jest wskazaniem do przerwania i kontaktu z lekarzem.